U drugom od tri teksta posvećenih ovoj temi biće obrađene sledeće situacije koje stvaraju nedoumice u praksi: razlika između (finansijskog) bonusa i popusta, registracija stranih lica za PDV i uticaj na domaće obveznike, promet dobara bez naknade i određivanje naknade u iznosu od 1 dinar, srazmerni poreski odbitak, kao i PDV tretman tranzita i reeksporta.
[pdfjs-viewer url=“https%3A%2F%2Fwww.poslovnisavetnik.net%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F04%2FPS28-115.pdf“ viewer_width=100% viewer_height=1360px fullscreen=true download=true print=true]
APRIL 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK
POREZI
Razlika između (finansijskog) bonusa
i popusta
U praksi se dešava da poreski obveznici iz-
daju knjižna odobrenja za bonuse odobrene kup-
cima (po pravilu distributerima za ostvarenje
određene količine prometa ka trećim licima),
na osnovu kojih umanjuju sopstvenu PDV obavezu,
poistovećujući ih time s popustima, pa je po-
trebno da se napravi jasna razlika između njih
budući da (finansijski) bonusi, za razliku od
popusta, nisu predmet oporezivanja porezom na
dodatu vrednost.
Naime, popusti se uobičajeno odobravaju u
slučajevima kada kupac izvrši nabavku dobara
ili usluga u određenoj količini ili vrednosti,
u slučaju blagovremenog plaćanja i sl., pri čemu
radi navedenog prodavac odobrava popust ili
na samom računu ili putem knjižnog odobrenja, u
zavisnosti od toga da li je popust odobren u mo-
mentu prometa ili naknadno, kada su se stekli
uslovi (izvršeno je plaćanje na vreme, izvršena
je nabavka u određenoj količini itd.).
U situaciji kada se popust odobrava na sa-
mom računu, osnovica za PDV umanjuje se u tom
trenutku u skladu sa članom 17. stav 4. Zakona
o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”,
br. 84/2004… 30/2018 i 4/2019 – usklađeni din.
izn. – dalje: Zakon o PDV-u), kojim je propisa-
Filip Kovačević, LL.M., Deloitte, viši rukovodilac u poreskom odeljenju
Najčešća pitanja i nedoumice
u praksi prilikom primene
propisa kojima je uređena
materija poreza na dodatu
vrednost
U drugom od tri teksta posvećenih ovoj temi biće obrađene sledeće situacije
koje stvaraju nedoumice u praksi: razlika između (finansijskog) bonusa i po-
pusta, registracija stranih lica za PDV i uticaj na domaće obveznike, promet
dobara bez naknade i određivanje naknade u iznosu od 1 dinar, srazmerni po-
reski odbitak, kao i PDV tretman tranzita i reeksporta.
no da osnovica ne sadrži popuste i druga uma-
njenja cene koji se primaocu dobara ili usluga
odobravaju u momentu vršenja prometa dobara
ili usluga. Međutim, ukoliko je popust odobren
naknadno, poreski obveznik koji je izvršio
promet dobara ili usluga izdaje knjižno odo-
brenje kojim odobrava popust i naknadno vrši
izmenu osnovice PDV-a u skladu sa članom 21.
Zakona o PDV-u. Na osnovu predmetnog knjižnog
odobrenja primalac dobara ili usluga umanjuje
prethodni porez, a lice koje je izvršilo pro-
met umanjuje izlazni PDV (uz ispunjenje ostalih
uslova) najranije u periodu kada je primalac
izvršio odgovarajuću ispravku prethodnog po-
reza.
Ovde je potrebno skrenuti pažnju i na Mišlje-
nje Ministarstva finansija, br. 413-00-10/2014-
04 od 25. 8. 2014. godine, u vezi sa određivanjem
iznosa naknade, odnosno dozvoljenog iznosa
popusta, kojim je pojašnjeno da se u osnovicu za
obračunavanje PDV kod prometa dobara ne uraču-
navaju popusti i druga umanjenja cene koje obve-
znik PDV odobrava primaocu dobara u momentu
prometa, pri čemu napominjemo da propisima
kojima se uređuje oporezivanje potrošnje PDV
nije ograničena visina popusta, odnosno drugog
umanjenja cene, niti su propisani kriterijumi
za određivanje visine popusta, odnosno drugog
umanjenja cene.
POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
S druge strane, (finansijski) bonusi dati u
slučajevima kada kupac ostvari npr. određeni
iznos sopstvenog prometa čine svojevrsnu na-
gradu, što se ne smatra oporezivim prometom
u skladu sa članom 3. Zakona o PDV-u. U konkret-
noj situaciji smatra se da nije došlo do naknad-
ne izmene osnovice po osnovu prometa između
dobavljača i kupca, pa nema osnova za izdavanje
knjižnog odobrenja i umanjenje PDV-a po tom
osnovu. Shodno tome, izlazni PDV ne može biti
umanjen na osnovu knjižnih odobrenja izdatih
po osnovu bonusa, budući da isti nemaju uticaja
na PDV osnovicu ukoliko nisu direktno vezani
za promet između kupca i dobavljača.
Ipak, s obzirom na to da ne postoji protivči-
nidba kupca, nema osnova za izdavanje računa od
strane kupca dobavljaču. Drugim rečima: kupac
vrši prodaju određenih dobara trećim licima
u okviru sopstvene delatnosti, pa bonus od doba-
vljača, ukoliko ostvari npr. određenu količinu
prometa, ne može da se smatra naknadom za pro-
met izvršen ka dobavljaču.
Tim povodom izdato je i Mišljenje Ministar-
stva finansija br. 413-00-1735/2010-04 od 18. 6.
2010. godine, u kome je navedeno da se na novčani
iznos na ime nagrade za svoje poslovanje, pri čemu
taj iznos ne predstavlja naknadu niti deo nakna-
de za izvršeni promet dobara ili usluga, PDV ne
obračunava i ne plaća, s obzirom na to da dava-
nje novčanih sredstava bez obaveze primaoca da
izvrši protivčinidbu u vidu prometa dobara
ili usluga nije predmet oporezivanja PDV, kao ni
poreza na poklon.
Imajući u vidu navedeno, odnosno da se bo-
nus ne smatra naknadom za promet u smislu Za-
kona o PDV-u, isti se ne evidentira u POPDV
obrascu. S druge strane, popusti koji se kup-
cima odobravaju putem knjižnih odobrenja,
evidentiraju se u polju 3.6 POPDV obrasca, i
to osnovica u periodu kada je došlo do smanje-
nja osnovice (u periodu kada je izdato knjižno
odobrenje), a PDV u periodu kada je kupac pi-
smeno potvrdio da je ispravio odbitak pret-
hodnog poreza.
Registracija stranih lica za PDV i
uticaj na domaće obveznike
U skladu sa izmenama Zakona o PDV-u iz ok-
tobra 2015, odnosno decembra 2016. godine,
propisano je da je strano lice dužno da odre-
di poreskog punomoćnika i da se evidentira za
obavezu plaćanja PDV-a u skladu sa članom 10a Za-
kona o PDV-u, ukoliko su kumulativno ispunjeni
sledeći uslovi, tj. strano lice vrši oporeziv
promet na teritoriji Srbije (nezavisno od iz-
nosa tog prometa) i to licu koje nije obveznik
PDV-a.
S druge strane, ne postoji obaveza registra-
cije za strana lica koja vrše oporezivi promet:
● isključivo obveznicima PDV-a, odnosno li-
cima iz člana 9. stav 1. Zakona o PDV-u (Repu-
blika, njeni organi i pravna lica osnovana od
strane Republike),
● koji se odnosi na usluge prevoza putnika auto-
busima za koje osnovicu za obračun PDV-a pred-
stavlja prosečna naknada za pojedinačni prevoz.
Shodno tome, ukoliko se promet koji je opo-
reziv PDV-om na teritoriji Srbije vrši barem
jednom licu koje nije obveznik PDV-a, odnosno
licu iz člana 9. stav 1. Zakona o PDV-u, ispunjeni
su uslovi za obaveznu registraciju stranog lica
kroz imenovanje poreskog punomoćnika. Nagla-
šavamo da ova obaveza postoji čak i u situaciji
kada je promet izvršen (domaćem ili stranom)
pravnom licu koje nije registrovano za PDV u
Srbiji.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 011-00-00234/2018-04 od 20.
3. 2018. godine, u kome se navodi sledeće: Strano
lice, tj. lice koje u Republici Srbiji nema sedi-
šte, odnosno prebivalište, a koje vrši opore-
zivi promet dobara i usluga u Republici Srbiji
isključivo obveznicima PDV, odnosno licima iz
člana 9. stav 1. ovog zakona, u konkretnom slučaju
promet usluga pruženih elektronskim putem,
nije dužno da odredi poreskog punomoćnika i da
se u Republici Srbiji evidentira za obavezu pla-
ćanja PDV. Međutim, strano lice koje predmetne
usluge pruža drugim licima, primera radi fizičkim
licima koja nisu obveznici PDV, dužno je da
odredi poreskog punomoćnika i da se evidentira
za obavezu plaćanja PDV u Republici Srbiji. S tim
u vezi, strano lice koje je odredilo poreskog pu-
nomoćnika i evidentiralo se za obavezu plaćanja
PDV u Republici Srbiji, a koje u Republici Srbi-
ji vrši promet usluga pruženih elektronskim
putem različitim licima – obveznicima PDV,
fizičkim licima koja nisu obveznici PDV i dr.,
ispunjava obaveze i ostvaruje prava propisana
Zakonom o PDV preko svog poreskog punomoćnika.
APRIL 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 117
POREZI
Važno je napomenuti da strano lice nakon
registracije za PDV u Srbiji treba da obračuna
PDV na sve isporuke dobara i/ili usluga koje su
oporezive srpskim PDV-om, bez obzira na to da
li je promet izvršen licu koje jeste ili nije u
sistemu PDV-a.
Strano lice može da odredi samo jednog po-
reskog punomoćnika, s tim da to ne može biti
stalna poslovna jedinica navedenog stranog
lica (tj. ogranak). Takođe, poreski punomoćnik
stranog lica može da bude fizičko odnosno
pravno lice koje:
1) ima prebivalište odnosno sedište u Srbiji,
2) registrovani je obveznik PDV-a najmanje 12
meseci pre podnošenja zahteva za odobravanje
poreskog punomoćstva,
3) na dan podnošenja zahteva nema dospele a ne-
plaćene obaveze za javne prihode po osnovu oba-
vljanja delatnosti koje utvrđuje Poreska uprava i
4) nadležni poreski organ odobrio mu je reše-
njem, na osnovu podnetog zahteva za odobrenje
poreskog punomoćstva, uz koji je priložena pro-
pisana dokumentacija, poresko punomoćstvo.
Poreski punomoćnik stranog lica u ime i
za račun tog stranog lica obavlja sve poslove u
vezi sa ispunjavanjem obaveza i ostvarivanjem
prava koje strano lice ima u skladu sa Zakonom
o PDV-u (podnošenje evidencione prijave, obra-
čunavanje PDV-a, izdavanje računa, podnošenje
poreskih prijava, plaćanje PDV-a i drugo), pri
čemu poreski punomoćnik solidarno odgovara za
sve obaveze stranog lica kao obveznika PDV-a,
tj. za plaćanje PDV-a, kao i kazni i kamata po tom
osnovu.
Ovom prilikom treba istaći da primaoci
dobara i usluga – obveznici PDV-a imaju pravo
da PDV, obračunat na računu koji izdaje strano
lice, posredstvom poreskog punomoćnika isko-
riste kao prethodni porez u skladu sa opštim
pravilima za odbitak propisanim članovima 28.
i 29. Zakona o PDV-u. Naglašavamo da u tom slu-
čaju račun treba da sadrži i podatke o poreskom
punomoćniku (naziv, adresu i PIB), pored uobi-
čajenih podataka propisanih članom 42. stav 4.
Zakona o PDV-u.
S druge strane, pošto je članom 10. stav 1. tačka
3) Zakona o PDV-u propisano da je poreski
dužnik primalac dobara i usluga ukoliko stra-
no lice nije obveznik PDV-a u Srbiji (postoji
obaveza obračuna PDV-a primenom mehanizma
obrnute naplate), domaći primalac dobara i
usluga koje pruža strano lice trebalo bi da iz-
vrši uvid u Registar poreskih punomoćnika,
koji je objavljen na sajtu Poreske uprave, i pro-
veri da li je strano lice registrovano za PDV,
pa da u skladu s tim odredi da li postoji obaveza
primene mehanizma obrnute naplate, odnosno
da li kao prethodni porez može da koristi iz-
nos srpskog PDV-a, ukoliko je iskazan na računu
stranog lica.
ëOvom prilikom ističemo da u praksi
strano lice može da izvrši promet dok
je njegova registracija za PDV još uvek u toku.
U tom slučaju, a pošto se dan podnošenja evi-
dencione prijave, a ne dan donošenja rešenja
o registraciji, smatra danom od kog je strano
lice registrovano za PDV, može da se desi da
to lice ne bude evidentirano u registru Po-
reske uprave u trenutku kada je promet izvr-
šen. Shodno tome, ukoliko je domaći obveznik,
kao primalac dobara i usluga, na dan nastanka
poreske obaveze za promet stranog lica obra-
čunao PDV kao poreski dužnik, a onda je nak-
nadno saznao da je strano lice evidentirano
u sistemu PDV-a pre tog dana, trebalo bi da u
tom slučaju podnese izmenjenu poresku prijavu
za poreski period u kojem je obračunao PDV,
budući da je poreski dužnik za taj promet stra-
no lice.
Promet dobara bez naknade i
određivanje naknade u iznosu od 1
dinar
U skladu sa članom 4. stav 4. Zakona o PDV-u,
sa prometom dobara uz naknadu izjednačava se
uzimanje dobara koja su deo poslovne imovine
poreskog obveznika za lične potrebe osnivača,
vlasnika, zaposlenih ili drugih lica, odnosno
svaki drugi promet dobara bez naknade.
Uzimanje dobara, odnosno svaki drugi promet
dobara smatra se prometom dobara uz naknadu
pod uslovom da PDV obračunat u prethodnoj fazi
prometa na ta dobra ili njihove sastavne delove
može da se odbije u potpunosti ili srazmerno,
nezavisno od toga da li je ostvareno pravo na
odbitak prethodnog poreza.
Ukoliko PDV obračunat u prethodnoj fazi
ne može da se odbije, na promet tih dobara bez
118 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
naknade PDV neće biti obračunat u skladu
sa članom 25. stav 2. tačka 3a) Zakona o PDV-u
(promet oslobođen bez prava na odbitak pret-
hodnog poreza).
U slučaju kada obveznik PDV-a izvrši pro-
met dobara bez naknade, osnovicom se smatra
nabavna cena (u slučaju da su dobra nabavljena
od drugog lica), odnosno cena koštanja tih ili
sličnih dobara u momentu prometa (u slučaju da
dobra dolaze iz sopstvene proizvodnje poreskog
obveznika).
S druge strane, poreska osnovica za obračun
PDV-a jeste iznos naknade (u novcu, stvarima
ili uslugama) koju obveznik prima ili treba da
primi za isporučena dobra ili pružene usluge
od primaoca dobara ili usluga ili trećeg lica.
Shodno tome, ukoliko se naknada za određeni
promet odredi u iznosu od recimo 1 dinar, PDV
bi trebalo obračunati na taj 1 dinar (npr. pro-
met mobilnih telefona po ceni od 1 dinar uz
odgovarajući paket).
S tim u skladu navodi se i Mišljenje Mini-
starstva Finansija br. 011-00-599/2014-04 od 12.
1. 2015. godine, u kome je navedeno: Osnovicu za
obračunavanje PDV za promet dobara i usluga čini
iznos naknade (u novcu, stvarima ili uslugama)
koju obveznik PDV – isporučilac dobara, odnosno
pružalac usluga prima ili treba da primi za is-
poručena dobra, odnosno pružene usluge od pri-
maoca dobara ili usluga ili trećeg lica, u koju
nije uračunat PDV. U osnovicu za obračunavanje
PDV kod prometa dobara uz naknadu ne uračunava-
ju se popusti i druga umanjenja cene koje obveznik
PDV odobrava primaocu dobara u momentu pro-
meta, kao ni iznosi koje obveznik PDV naplaćuje
u ime i za račun drugog lica, ako te iznose prenosi
licu u čije ime i za čiji račun je izvršio naplatu.
Napominjemo, propisima kojima se uređuje opore-
zivanje potrošnje PDV nije predviđen drukčiji
način određivanja osnovice za obračunavanje PDV
u slučaju prometa dobara za koji obveznik PDV
prima ili treba da primi naknadu u iznosu ni-
žem od iznosa nabavne vrednosti predmetnih
dobara.
Međutim, naknada koja je navedena na raču-
nu mora da odgovara stvarnom iznosu naknade
koja je i primljena za predmetni promet. U su-
protnom, tj. ukoliko bi stvarna naknada bila
u nekom drugom iznosu, poreski inspektor bi
u slučaju kontrole mogao da obračuna PDV na
taj drugi iznos, a ne na iznos koji je iskazan na
računu.
Srazmerni poreski odbitak
U skladu sa Zakonom o PDV-u, poreski obve-
znik može prethodno da obračuna PDV, da ga od-
bije kao prethodni porez u celosti, delimično
ili da uopšte ne može da ga odbije, u zavisnosti
od namene za koju se nabavljena dobra ili usluge
koriste i od ispunjenja drugih Zakonom propisa-
nih uslova.
Delimičan odbitak prethodnog poreza pore-
ski obveznik ostvaruje u slučaju kada nabavljena
dobra ili usluge istovremeno koristi za pro-
met dobara ili usluga za koji postoji pravo na
odbitak, kao i za promet dobara ili usluga bez
prava na odbitak prethodnog poreza. U tom slu-
čaju obveznik je dužan da izvrši podelu pret-
hodno obračunatog poreza na deo koji može i na
deo koji ne može da odbije kao prethodni porez.
Podela prethodnog poreza prvenstveno se
vrši po ekonomskoj pripadnosti, na osnovu
stvarne upotrebe dobara odnosno usluga naba-
vljenih odnosno primljenih u poreskom perio-
du. S druge strane, srazmerni odbitak, odnosno
kriterijum učešća prometa za podelu prethod-
nog poreza, propisan je kao izuzetak, i to tek
kada nije moguće podelu prethodnog poreza iz-
vršiti na osnovu ekonomske pripadnosti, uz
primenu korekcije tako utvrđenog prethodnog
poreza u poslednjem poreskom periodu, a na bazi
godišnjih pokazatelja koji su služili za utvrđi-
vanje srazmernog poreskog odbitka.
Naime, članom 30. stav 1. Zakona o PDV-u pro-
pisano je da, ako obveznik koristi isporučena
ili uvezena dobra ili prima usluge za potrebe
svoje delatnosti, da bi izvršio promet dobara
i usluga za koji postoji pravo na odbitak pret-
hodnog poreza, kao i promet dobara i usluga za
koji ne postoji pravo na odbitak prethodnog po-
reza, dužan je da izvrši podelu prethodnog po-
reza prema ekonomskoj pripadnosti na deo koji
ima pravo i na deo koji nema pravo da odbije od
PDV-a koji duguje.
Pored toga, stavom 2. istog člana propisano
je da, ako za pojedina isporučena ili uvezena
dobra ili usluge obveznik ne može da izvrši
podelu prethodnog poreza na prethodno opisani
APRIL 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 119
POREZI
način, obveznik PDV-a može da odbije srazmer-
ni deo prethodnog poreza koji odgovara učešću
prometa dobara i usluga sa pravom na odbitak
prethodnog poreza u koji nije uključen PDV, u
ukupnom prometu u koji nije uključen PDV.
Procenat srazmernog odbitka za poreski pe-
riod utvrđuje se stavljanjem u odnos prometa sa
pravom na odbitak prethodnog poreza (bez PDV-a)
i ukupnog prometa (bez PDV-a) izvršenog od 1.
januara tekuće godine do isteka poreskog peri-
oda, i to koristeći sledeću formulu:
Procenat
srazmernog
poreskog
odbitka
=
Promet sa pravom na odbitak
prethodnog poreza od 1. januara
tekuće godine do isteka poreskog
perioda
× 100
Ukupan promet (sa pravom i bez
prava na odbitak prethodnog poreza)
od 1. januara tekuće godine do isteka
poreskog perioda
U promet dobara za utvrđivanje srazmernog
poreskog odbitka ne uračunava se promet opre-
me i objekata za vršenje delatnosti.
U poslednjem poreskom periodu obveznik je
dužan da izvrši ispravku srazmernog poreskog
odbitka primenom procenta srazmernog pore-
skog odbitka na iznos prethodnog poreza iz svih
poreskih perioda u toj godini, koristeći slede-
ću formulu:
Iznos
ispravke
srazmernog
poreskog
odbitka
=
Iznos ukupnog
prethodnog poreza u
kalendarskoj godini
– (iznos prethodnog
poreza iz člana 30. stav
1. u toj godini + iznos
prethodnog poreza iz
člana 29. stav 1. u toj
godini)
x
Procenat
srazmernog
poreskog
odbitka iz
poslednjeg
poreskog
perioda
kalendarske
godine
Drugim rečima: ukoliko postoje dobra i uslu-
ge koje se istovremeno koriste i za promet sa
pravom i za promet bez prava na odbitak pret-
hodnog poreza, prvo treba utvrditi koja su to
dobra i usluge koje se, na osnovu ekonomske
pripadnosti, u celosti koriste za promet sa
pravom na odbitak prethodnog poreza, odnosno
za promet bez tog prava. Potom treba utvrditi
koja se dobra i usluge koriste istovremeno za
promet sa i bez prava na odbitak prethodnog po-
reza, za koja je potrebno primeniti srazmerni
odbitak. To su najčešće tzv. režijski troškovi
poslovanja, kao što su trošak električne ener-
gije, komunalnih usluga i slično. Međutim, to
mogu biti i određene druge usluge, kao što je
licenca za softver koji može da se koristi kako
za obavljanje prometa bez prava na odbitak tako
i za promet sa pravom na odbitak prethodnog
poreza (npr. softver koji se koristi prilikom
pružanja bankarskih i finansijskih usluga, koji
se takođe koristi i prilikom pružanja usluge
naplate potraživanja za druga lica).
Podvlačimo još jednom da se utvrđivanju
srazmernog odbitka pristupa tek kada obve-
znik za pojedina nabavljena dobra i primljene
usluge ne može da izvrši podelu prethodnog
poreza na osnovu kriterijuma ekonomske pri-
padnosti.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 413-00-1727/2010-04 od
16. 6. 2010. godine, u kome je navedeno: Ako ob-
veznik – banka koristi poslovni prostor uzet
u zakup da bi izvršila promet za koji postoji
pravo na odbitak prethodnog poreza (promet
usluge davanja u podzakup dela predmetnog po-
slovnog prostora), kao i za promet za koji ne
postoji pravo na odbitak prethodnog poreza
(npr. promet bankarskih usluga koji je oslobođen
PDV bez prava na odbitak prethodnog poreza),
u tom slučaju dužna je da izvrši podelu pret-
hodnog poreza prema ekonomskoj pripadnosti
(npr. za promet usluge davanja u zakup kriteri-
jum za podelu prethodnog poreza može da bude
procenat učešća površine poslovnog prostora
datog u podzakup u ukupnoj površini zakupljenog
poslovnog prostora). Ako obveznik PDV – banka
za pojedino dobro ili primljenu uslugu ne može
da izvrši podelu prethodnog poreza prema
ekonomskoj pripadnosti, u tom slučaju može
da odbije od PDV koji duguje srazmerni poreski
odbitak.
Napominjemo da Zakonom o PDV-u i podza-
konskim aktima nije bliže propisano koji su
to kriterijumi ekonomske pripadnosti za po-
delu prethodnog poreza, već je poreskom obve-
zniku prepušteno da ih samostalno odredi, a
potom i opravda. Kada su u pitanju npr. režij-
ski troškovi, kriterijumi za podelu prethod-
nog poreza bili bi najpre fizički pokazatelji
(npr. površina poslovnog prostora), zatim
normativi utrošaka, standardi i dr., pri čemu
treba voditi računa o tome da se odabere naja-
dekvatniji pokazatelj stvarne upotrebe.
120 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
PDV tretman tranzita i reeksporta
U praksi je čest slučaj prometa robe koji do-
maće lice vrši u celosti van teritorije Srbije,
dakle iz jedne države u drugu državu, bez prela-
ska te robe preko teritorije Srbije (reeksport),
kao i prometa robe koja je nabavljena u inostran-
stvu, a koja je, da bi bila isporučena u drugu dr-
žavu, prešla preko teritorije Srbije (tranzit).
U oba slučaja mesto prometa dobara nije Sr-
bija, pa shodno tome nije potrebno obračunati
PDV niti zabeležiti promet po ovom osnovu u
PDV prijavi. Drugim rečima: predmetni promet
(čak i u slučaju tranzita robe preko teritorije
Srbije) izvršen je u inostranstvu, budući da je
članom 11. stav 1. tačka 1) Zakona o PDV-u propi-
sano da je mesto prometa mesto u kojem se dobro
nalazi u trenutku slanja ili prevoza do prima-
oca ili, po njegovom nalogu, do trećeg lica, ako
dobro šalje ili prevozi isporučilac, primalac
ili treće lice po njegovom nalogu.
Međutim, u pogledu tranzita može da se poja-
vi i specifična situacija kada se roba smesti na
carinsko skladište u Srbiji, pa se potom iz tog
skladišta otprema dalje u inostranstvo. Naime,
tada se smatra da je promet dobara izvršen u Sr-
biji, bez obzira na to što predmetna roba nije
bila uvezena (tj. stavljena u slobodan promet),
a u skladu sa gorepomenutom odredbom člana 11.
Zakona o PDV-u. U tom slučaju, a uz ispunjenje osta-
lih uslova propisanih za oslobođenje u skladu
sa članom 24. Zakona o PDV-u (izvoz dobara),
predmetni promet ne podleže PDV-u i eviden-
tira se u polju 001 PDV prijave.
S druge strane, važno je napomenuti da se
nabavka robe u svakoj od prethodno navedenih
situacija beleži u polju 008 PDV prijave.
Što se tiče popunjavanja POPDV obrasca u
slučaju reeksporta i tranzita, kada roba samo
prelazi preko teritorije Srbije, dakle bez sme-
štanja u carinsko skladište, podatak o nabavci
robe evidentira se u polju 8d.3, dok se podatak
o isporuci robe iskazuje u polju 11.1 POPDV ob-
rasca. Međutim, u slučaju tranzita, kada se roba
smešta u carinsko skladište, pa se potom iz
skladišta ponovo otprema u inostranstvo, na-
bavka robe takođe se evidentira u polju 8d.3,
ali se podatak o prometu dobara koja se otpre-
maju u inostranstvo iskazuje u polju 1.1 POPDV
obrasca. PS
POREZI
Razlika između (finansijskog) bonusa
i popusta
U praksi se dešava da poreski obveznici iz-
daju knjižna odobrenja za bonuse odobrene kup-
cima (po pravilu distributerima za ostvarenje
određene količine prometa ka trećim licima),
na osnovu kojih umanjuju sopstvenu PDV obavezu,
poistovećujući ih time s popustima, pa je po-
trebno da se napravi jasna razlika između njih
budući da (finansijski) bonusi, za razliku od
popusta, nisu predmet oporezivanja porezom na
dodatu vrednost.
Naime, popusti se uobičajeno odobravaju u
slučajevima kada kupac izvrši nabavku dobara
ili usluga u određenoj količini ili vrednosti,
u slučaju blagovremenog plaćanja i sl., pri čemu
radi navedenog prodavac odobrava popust ili
na samom računu ili putem knjižnog odobrenja, u
zavisnosti od toga da li je popust odobren u mo-
mentu prometa ili naknadno, kada su se stekli
uslovi (izvršeno je plaćanje na vreme, izvršena
je nabavka u određenoj količini itd.).
U situaciji kada se popust odobrava na sa-
mom računu, osnovica za PDV umanjuje se u tom
trenutku u skladu sa članom 17. stav 4. Zakona
o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”,
br. 84/2004… 30/2018 i 4/2019 – usklađeni din.
izn. – dalje: Zakon o PDV-u), kojim je propisa-
Filip Kovačević, LL.M., Deloitte, viši rukovodilac u poreskom odeljenju
Najčešća pitanja i nedoumice
u praksi prilikom primene
propisa kojima je uređena
materija poreza na dodatu
vrednost
U drugom od tri teksta posvećenih ovoj temi biće obrađene sledeće situacije
koje stvaraju nedoumice u praksi: razlika između (finansijskog) bonusa i po-
pusta, registracija stranih lica za PDV i uticaj na domaće obveznike, promet
dobara bez naknade i određivanje naknade u iznosu od 1 dinar, srazmerni po-
reski odbitak, kao i PDV tretman tranzita i reeksporta.
no da osnovica ne sadrži popuste i druga uma-
njenja cene koji se primaocu dobara ili usluga
odobravaju u momentu vršenja prometa dobara
ili usluga. Međutim, ukoliko je popust odobren
naknadno, poreski obveznik koji je izvršio
promet dobara ili usluga izdaje knjižno odo-
brenje kojim odobrava popust i naknadno vrši
izmenu osnovice PDV-a u skladu sa članom 21.
Zakona o PDV-u. Na osnovu predmetnog knjižnog
odobrenja primalac dobara ili usluga umanjuje
prethodni porez, a lice koje je izvršilo pro-
met umanjuje izlazni PDV (uz ispunjenje ostalih
uslova) najranije u periodu kada je primalac
izvršio odgovarajuću ispravku prethodnog po-
reza.
Ovde je potrebno skrenuti pažnju i na Mišlje-
nje Ministarstva finansija, br. 413-00-10/2014-
04 od 25. 8. 2014. godine, u vezi sa određivanjem
iznosa naknade, odnosno dozvoljenog iznosa
popusta, kojim je pojašnjeno da se u osnovicu za
obračunavanje PDV kod prometa dobara ne uraču-
navaju popusti i druga umanjenja cene koje obve-
znik PDV odobrava primaocu dobara u momentu
prometa, pri čemu napominjemo da propisima
kojima se uređuje oporezivanje potrošnje PDV
nije ograničena visina popusta, odnosno drugog
umanjenja cene, niti su propisani kriterijumi
za određivanje visine popusta, odnosno drugog
umanjenja cene.
POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
S druge strane, (finansijski) bonusi dati u
slučajevima kada kupac ostvari npr. određeni
iznos sopstvenog prometa čine svojevrsnu na-
gradu, što se ne smatra oporezivim prometom
u skladu sa članom 3. Zakona o PDV-u. U konkret-
noj situaciji smatra se da nije došlo do naknad-
ne izmene osnovice po osnovu prometa između
dobavljača i kupca, pa nema osnova za izdavanje
knjižnog odobrenja i umanjenje PDV-a po tom
osnovu. Shodno tome, izlazni PDV ne može biti
umanjen na osnovu knjižnih odobrenja izdatih
po osnovu bonusa, budući da isti nemaju uticaja
na PDV osnovicu ukoliko nisu direktno vezani
za promet između kupca i dobavljača.
Ipak, s obzirom na to da ne postoji protivči-
nidba kupca, nema osnova za izdavanje računa od
strane kupca dobavljaču. Drugim rečima: kupac
vrši prodaju određenih dobara trećim licima
u okviru sopstvene delatnosti, pa bonus od doba-
vljača, ukoliko ostvari npr. određenu količinu
prometa, ne može da se smatra naknadom za pro-
met izvršen ka dobavljaču.
Tim povodom izdato je i Mišljenje Ministar-
stva finansija br. 413-00-1735/2010-04 od 18. 6.
2010. godine, u kome je navedeno da se na novčani
iznos na ime nagrade za svoje poslovanje, pri čemu
taj iznos ne predstavlja naknadu niti deo nakna-
de za izvršeni promet dobara ili usluga, PDV ne
obračunava i ne plaća, s obzirom na to da dava-
nje novčanih sredstava bez obaveze primaoca da
izvrši protivčinidbu u vidu prometa dobara
ili usluga nije predmet oporezivanja PDV, kao ni
poreza na poklon.
Imajući u vidu navedeno, odnosno da se bo-
nus ne smatra naknadom za promet u smislu Za-
kona o PDV-u, isti se ne evidentira u POPDV
obrascu. S druge strane, popusti koji se kup-
cima odobravaju putem knjižnih odobrenja,
evidentiraju se u polju 3.6 POPDV obrasca, i
to osnovica u periodu kada je došlo do smanje-
nja osnovice (u periodu kada je izdato knjižno
odobrenje), a PDV u periodu kada je kupac pi-
smeno potvrdio da je ispravio odbitak pret-
hodnog poreza.
Registracija stranih lica za PDV i
uticaj na domaće obveznike
U skladu sa izmenama Zakona o PDV-u iz ok-
tobra 2015, odnosno decembra 2016. godine,
propisano je da je strano lice dužno da odre-
di poreskog punomoćnika i da se evidentira za
obavezu plaćanja PDV-a u skladu sa članom 10a Za-
kona o PDV-u, ukoliko su kumulativno ispunjeni
sledeći uslovi, tj. strano lice vrši oporeziv
promet na teritoriji Srbije (nezavisno od iz-
nosa tog prometa) i to licu koje nije obveznik
PDV-a.
S druge strane, ne postoji obaveza registra-
cije za strana lica koja vrše oporezivi promet:
● isključivo obveznicima PDV-a, odnosno li-
cima iz člana 9. stav 1. Zakona o PDV-u (Repu-
blika, njeni organi i pravna lica osnovana od
strane Republike),
● koji se odnosi na usluge prevoza putnika auto-
busima za koje osnovicu za obračun PDV-a pred-
stavlja prosečna naknada za pojedinačni prevoz.
Shodno tome, ukoliko se promet koji je opo-
reziv PDV-om na teritoriji Srbije vrši barem
jednom licu koje nije obveznik PDV-a, odnosno
licu iz člana 9. stav 1. Zakona o PDV-u, ispunjeni
su uslovi za obaveznu registraciju stranog lica
kroz imenovanje poreskog punomoćnika. Nagla-
šavamo da ova obaveza postoji čak i u situaciji
kada je promet izvršen (domaćem ili stranom)
pravnom licu koje nije registrovano za PDV u
Srbiji.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 011-00-00234/2018-04 od 20.
3. 2018. godine, u kome se navodi sledeće: Strano
lice, tj. lice koje u Republici Srbiji nema sedi-
šte, odnosno prebivalište, a koje vrši opore-
zivi promet dobara i usluga u Republici Srbiji
isključivo obveznicima PDV, odnosno licima iz
člana 9. stav 1. ovog zakona, u konkretnom slučaju
promet usluga pruženih elektronskim putem,
nije dužno da odredi poreskog punomoćnika i da
se u Republici Srbiji evidentira za obavezu pla-
ćanja PDV. Međutim, strano lice koje predmetne
usluge pruža drugim licima, primera radi fizičkim
licima koja nisu obveznici PDV, dužno je da
odredi poreskog punomoćnika i da se evidentira
za obavezu plaćanja PDV u Republici Srbiji. S tim
u vezi, strano lice koje je odredilo poreskog pu-
nomoćnika i evidentiralo se za obavezu plaćanja
PDV u Republici Srbiji, a koje u Republici Srbi-
ji vrši promet usluga pruženih elektronskim
putem različitim licima – obveznicima PDV,
fizičkim licima koja nisu obveznici PDV i dr.,
ispunjava obaveze i ostvaruje prava propisana
Zakonom o PDV preko svog poreskog punomoćnika.
APRIL 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 117
POREZI
Važno je napomenuti da strano lice nakon
registracije za PDV u Srbiji treba da obračuna
PDV na sve isporuke dobara i/ili usluga koje su
oporezive srpskim PDV-om, bez obzira na to da
li je promet izvršen licu koje jeste ili nije u
sistemu PDV-a.
Strano lice može da odredi samo jednog po-
reskog punomoćnika, s tim da to ne može biti
stalna poslovna jedinica navedenog stranog
lica (tj. ogranak). Takođe, poreski punomoćnik
stranog lica može da bude fizičko odnosno
pravno lice koje:
1) ima prebivalište odnosno sedište u Srbiji,
2) registrovani je obveznik PDV-a najmanje 12
meseci pre podnošenja zahteva za odobravanje
poreskog punomoćstva,
3) na dan podnošenja zahteva nema dospele a ne-
plaćene obaveze za javne prihode po osnovu oba-
vljanja delatnosti koje utvrđuje Poreska uprava i
4) nadležni poreski organ odobrio mu je reše-
njem, na osnovu podnetog zahteva za odobrenje
poreskog punomoćstva, uz koji je priložena pro-
pisana dokumentacija, poresko punomoćstvo.
Poreski punomoćnik stranog lica u ime i
za račun tog stranog lica obavlja sve poslove u
vezi sa ispunjavanjem obaveza i ostvarivanjem
prava koje strano lice ima u skladu sa Zakonom
o PDV-u (podnošenje evidencione prijave, obra-
čunavanje PDV-a, izdavanje računa, podnošenje
poreskih prijava, plaćanje PDV-a i drugo), pri
čemu poreski punomoćnik solidarno odgovara za
sve obaveze stranog lica kao obveznika PDV-a,
tj. za plaćanje PDV-a, kao i kazni i kamata po tom
osnovu.
Ovom prilikom treba istaći da primaoci
dobara i usluga – obveznici PDV-a imaju pravo
da PDV, obračunat na računu koji izdaje strano
lice, posredstvom poreskog punomoćnika isko-
riste kao prethodni porez u skladu sa opštim
pravilima za odbitak propisanim članovima 28.
i 29. Zakona o PDV-u. Naglašavamo da u tom slu-
čaju račun treba da sadrži i podatke o poreskom
punomoćniku (naziv, adresu i PIB), pored uobi-
čajenih podataka propisanih članom 42. stav 4.
Zakona o PDV-u.
S druge strane, pošto je članom 10. stav 1. tačka
3) Zakona o PDV-u propisano da je poreski
dužnik primalac dobara i usluga ukoliko stra-
no lice nije obveznik PDV-a u Srbiji (postoji
obaveza obračuna PDV-a primenom mehanizma
obrnute naplate), domaći primalac dobara i
usluga koje pruža strano lice trebalo bi da iz-
vrši uvid u Registar poreskih punomoćnika,
koji je objavljen na sajtu Poreske uprave, i pro-
veri da li je strano lice registrovano za PDV,
pa da u skladu s tim odredi da li postoji obaveza
primene mehanizma obrnute naplate, odnosno
da li kao prethodni porez može da koristi iz-
nos srpskog PDV-a, ukoliko je iskazan na računu
stranog lica.
ëOvom prilikom ističemo da u praksi
strano lice može da izvrši promet dok
je njegova registracija za PDV još uvek u toku.
U tom slučaju, a pošto se dan podnošenja evi-
dencione prijave, a ne dan donošenja rešenja
o registraciji, smatra danom od kog je strano
lice registrovano za PDV, može da se desi da
to lice ne bude evidentirano u registru Po-
reske uprave u trenutku kada je promet izvr-
šen. Shodno tome, ukoliko je domaći obveznik,
kao primalac dobara i usluga, na dan nastanka
poreske obaveze za promet stranog lica obra-
čunao PDV kao poreski dužnik, a onda je nak-
nadno saznao da je strano lice evidentirano
u sistemu PDV-a pre tog dana, trebalo bi da u
tom slučaju podnese izmenjenu poresku prijavu
za poreski period u kojem je obračunao PDV,
budući da je poreski dužnik za taj promet stra-
no lice.
Promet dobara bez naknade i
određivanje naknade u iznosu od 1
dinar
U skladu sa članom 4. stav 4. Zakona o PDV-u,
sa prometom dobara uz naknadu izjednačava se
uzimanje dobara koja su deo poslovne imovine
poreskog obveznika za lične potrebe osnivača,
vlasnika, zaposlenih ili drugih lica, odnosno
svaki drugi promet dobara bez naknade.
Uzimanje dobara, odnosno svaki drugi promet
dobara smatra se prometom dobara uz naknadu
pod uslovom da PDV obračunat u prethodnoj fazi
prometa na ta dobra ili njihove sastavne delove
može da se odbije u potpunosti ili srazmerno,
nezavisno od toga da li je ostvareno pravo na
odbitak prethodnog poreza.
Ukoliko PDV obračunat u prethodnoj fazi
ne može da se odbije, na promet tih dobara bez
118 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
naknade PDV neće biti obračunat u skladu
sa članom 25. stav 2. tačka 3a) Zakona o PDV-u
(promet oslobođen bez prava na odbitak pret-
hodnog poreza).
U slučaju kada obveznik PDV-a izvrši pro-
met dobara bez naknade, osnovicom se smatra
nabavna cena (u slučaju da su dobra nabavljena
od drugog lica), odnosno cena koštanja tih ili
sličnih dobara u momentu prometa (u slučaju da
dobra dolaze iz sopstvene proizvodnje poreskog
obveznika).
S druge strane, poreska osnovica za obračun
PDV-a jeste iznos naknade (u novcu, stvarima
ili uslugama) koju obveznik prima ili treba da
primi za isporučena dobra ili pružene usluge
od primaoca dobara ili usluga ili trećeg lica.
Shodno tome, ukoliko se naknada za određeni
promet odredi u iznosu od recimo 1 dinar, PDV
bi trebalo obračunati na taj 1 dinar (npr. pro-
met mobilnih telefona po ceni od 1 dinar uz
odgovarajući paket).
S tim u skladu navodi se i Mišljenje Mini-
starstva Finansija br. 011-00-599/2014-04 od 12.
1. 2015. godine, u kome je navedeno: Osnovicu za
obračunavanje PDV za promet dobara i usluga čini
iznos naknade (u novcu, stvarima ili uslugama)
koju obveznik PDV – isporučilac dobara, odnosno
pružalac usluga prima ili treba da primi za is-
poručena dobra, odnosno pružene usluge od pri-
maoca dobara ili usluga ili trećeg lica, u koju
nije uračunat PDV. U osnovicu za obračunavanje
PDV kod prometa dobara uz naknadu ne uračunava-
ju se popusti i druga umanjenja cene koje obveznik
PDV odobrava primaocu dobara u momentu pro-
meta, kao ni iznosi koje obveznik PDV naplaćuje
u ime i za račun drugog lica, ako te iznose prenosi
licu u čije ime i za čiji račun je izvršio naplatu.
Napominjemo, propisima kojima se uređuje opore-
zivanje potrošnje PDV nije predviđen drukčiji
način određivanja osnovice za obračunavanje PDV
u slučaju prometa dobara za koji obveznik PDV
prima ili treba da primi naknadu u iznosu ni-
žem od iznosa nabavne vrednosti predmetnih
dobara.
Međutim, naknada koja je navedena na raču-
nu mora da odgovara stvarnom iznosu naknade
koja je i primljena za predmetni promet. U su-
protnom, tj. ukoliko bi stvarna naknada bila
u nekom drugom iznosu, poreski inspektor bi
u slučaju kontrole mogao da obračuna PDV na
taj drugi iznos, a ne na iznos koji je iskazan na
računu.
Srazmerni poreski odbitak
U skladu sa Zakonom o PDV-u, poreski obve-
znik može prethodno da obračuna PDV, da ga od-
bije kao prethodni porez u celosti, delimično
ili da uopšte ne može da ga odbije, u zavisnosti
od namene za koju se nabavljena dobra ili usluge
koriste i od ispunjenja drugih Zakonom propisa-
nih uslova.
Delimičan odbitak prethodnog poreza pore-
ski obveznik ostvaruje u slučaju kada nabavljena
dobra ili usluge istovremeno koristi za pro-
met dobara ili usluga za koji postoji pravo na
odbitak, kao i za promet dobara ili usluga bez
prava na odbitak prethodnog poreza. U tom slu-
čaju obveznik je dužan da izvrši podelu pret-
hodno obračunatog poreza na deo koji može i na
deo koji ne može da odbije kao prethodni porez.
Podela prethodnog poreza prvenstveno se
vrši po ekonomskoj pripadnosti, na osnovu
stvarne upotrebe dobara odnosno usluga naba-
vljenih odnosno primljenih u poreskom perio-
du. S druge strane, srazmerni odbitak, odnosno
kriterijum učešća prometa za podelu prethod-
nog poreza, propisan je kao izuzetak, i to tek
kada nije moguće podelu prethodnog poreza iz-
vršiti na osnovu ekonomske pripadnosti, uz
primenu korekcije tako utvrđenog prethodnog
poreza u poslednjem poreskom periodu, a na bazi
godišnjih pokazatelja koji su služili za utvrđi-
vanje srazmernog poreskog odbitka.
Naime, članom 30. stav 1. Zakona o PDV-u pro-
pisano je da, ako obveznik koristi isporučena
ili uvezena dobra ili prima usluge za potrebe
svoje delatnosti, da bi izvršio promet dobara
i usluga za koji postoji pravo na odbitak pret-
hodnog poreza, kao i promet dobara i usluga za
koji ne postoji pravo na odbitak prethodnog po-
reza, dužan je da izvrši podelu prethodnog po-
reza prema ekonomskoj pripadnosti na deo koji
ima pravo i na deo koji nema pravo da odbije od
PDV-a koji duguje.
Pored toga, stavom 2. istog člana propisano
je da, ako za pojedina isporučena ili uvezena
dobra ili usluge obveznik ne može da izvrši
podelu prethodnog poreza na prethodno opisani
APRIL 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 119
POREZI
način, obveznik PDV-a može da odbije srazmer-
ni deo prethodnog poreza koji odgovara učešću
prometa dobara i usluga sa pravom na odbitak
prethodnog poreza u koji nije uključen PDV, u
ukupnom prometu u koji nije uključen PDV.
Procenat srazmernog odbitka za poreski pe-
riod utvrđuje se stavljanjem u odnos prometa sa
pravom na odbitak prethodnog poreza (bez PDV-a)
i ukupnog prometa (bez PDV-a) izvršenog od 1.
januara tekuće godine do isteka poreskog peri-
oda, i to koristeći sledeću formulu:
Procenat
srazmernog
poreskog
odbitka
=
Promet sa pravom na odbitak
prethodnog poreza od 1. januara
tekuće godine do isteka poreskog
perioda
× 100
Ukupan promet (sa pravom i bez
prava na odbitak prethodnog poreza)
od 1. januara tekuće godine do isteka
poreskog perioda
U promet dobara za utvrđivanje srazmernog
poreskog odbitka ne uračunava se promet opre-
me i objekata za vršenje delatnosti.
U poslednjem poreskom periodu obveznik je
dužan da izvrši ispravku srazmernog poreskog
odbitka primenom procenta srazmernog pore-
skog odbitka na iznos prethodnog poreza iz svih
poreskih perioda u toj godini, koristeći slede-
ću formulu:
Iznos
ispravke
srazmernog
poreskog
odbitka
=
Iznos ukupnog
prethodnog poreza u
kalendarskoj godini
– (iznos prethodnog
poreza iz člana 30. stav
1. u toj godini + iznos
prethodnog poreza iz
člana 29. stav 1. u toj
godini)
x
Procenat
srazmernog
poreskog
odbitka iz
poslednjeg
poreskog
perioda
kalendarske
godine
Drugim rečima: ukoliko postoje dobra i uslu-
ge koje se istovremeno koriste i za promet sa
pravom i za promet bez prava na odbitak pret-
hodnog poreza, prvo treba utvrditi koja su to
dobra i usluge koje se, na osnovu ekonomske
pripadnosti, u celosti koriste za promet sa
pravom na odbitak prethodnog poreza, odnosno
za promet bez tog prava. Potom treba utvrditi
koja se dobra i usluge koriste istovremeno za
promet sa i bez prava na odbitak prethodnog po-
reza, za koja je potrebno primeniti srazmerni
odbitak. To su najčešće tzv. režijski troškovi
poslovanja, kao što su trošak električne ener-
gije, komunalnih usluga i slično. Međutim, to
mogu biti i određene druge usluge, kao što je
licenca za softver koji može da se koristi kako
za obavljanje prometa bez prava na odbitak tako
i za promet sa pravom na odbitak prethodnog
poreza (npr. softver koji se koristi prilikom
pružanja bankarskih i finansijskih usluga, koji
se takođe koristi i prilikom pružanja usluge
naplate potraživanja za druga lica).
Podvlačimo još jednom da se utvrđivanju
srazmernog odbitka pristupa tek kada obve-
znik za pojedina nabavljena dobra i primljene
usluge ne može da izvrši podelu prethodnog
poreza na osnovu kriterijuma ekonomske pri-
padnosti.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 413-00-1727/2010-04 od
16. 6. 2010. godine, u kome je navedeno: Ako ob-
veznik – banka koristi poslovni prostor uzet
u zakup da bi izvršila promet za koji postoji
pravo na odbitak prethodnog poreza (promet
usluge davanja u podzakup dela predmetnog po-
slovnog prostora), kao i za promet za koji ne
postoji pravo na odbitak prethodnog poreza
(npr. promet bankarskih usluga koji je oslobođen
PDV bez prava na odbitak prethodnog poreza),
u tom slučaju dužna je da izvrši podelu pret-
hodnog poreza prema ekonomskoj pripadnosti
(npr. za promet usluge davanja u zakup kriteri-
jum za podelu prethodnog poreza može da bude
procenat učešća površine poslovnog prostora
datog u podzakup u ukupnoj površini zakupljenog
poslovnog prostora). Ako obveznik PDV – banka
za pojedino dobro ili primljenu uslugu ne može
da izvrši podelu prethodnog poreza prema
ekonomskoj pripadnosti, u tom slučaju može
da odbije od PDV koji duguje srazmerni poreski
odbitak.
Napominjemo da Zakonom o PDV-u i podza-
konskim aktima nije bliže propisano koji su
to kriterijumi ekonomske pripadnosti za po-
delu prethodnog poreza, već je poreskom obve-
zniku prepušteno da ih samostalno odredi, a
potom i opravda. Kada su u pitanju npr. režij-
ski troškovi, kriterijumi za podelu prethod-
nog poreza bili bi najpre fizički pokazatelji
(npr. površina poslovnog prostora), zatim
normativi utrošaka, standardi i dr., pri čemu
treba voditi računa o tome da se odabere naja-
dekvatniji pokazatelj stvarne upotrebe.
120 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
PDV tretman tranzita i reeksporta
U praksi je čest slučaj prometa robe koji do-
maće lice vrši u celosti van teritorije Srbije,
dakle iz jedne države u drugu državu, bez prela-
ska te robe preko teritorije Srbije (reeksport),
kao i prometa robe koja je nabavljena u inostran-
stvu, a koja je, da bi bila isporučena u drugu dr-
žavu, prešla preko teritorije Srbije (tranzit).
U oba slučaja mesto prometa dobara nije Sr-
bija, pa shodno tome nije potrebno obračunati
PDV niti zabeležiti promet po ovom osnovu u
PDV prijavi. Drugim rečima: predmetni promet
(čak i u slučaju tranzita robe preko teritorije
Srbije) izvršen je u inostranstvu, budući da je
članom 11. stav 1. tačka 1) Zakona o PDV-u propi-
sano da je mesto prometa mesto u kojem se dobro
nalazi u trenutku slanja ili prevoza do prima-
oca ili, po njegovom nalogu, do trećeg lica, ako
dobro šalje ili prevozi isporučilac, primalac
ili treće lice po njegovom nalogu.
Međutim, u pogledu tranzita može da se poja-
vi i specifična situacija kada se roba smesti na
carinsko skladište u Srbiji, pa se potom iz tog
skladišta otprema dalje u inostranstvo. Naime,
tada se smatra da je promet dobara izvršen u Sr-
biji, bez obzira na to što predmetna roba nije
bila uvezena (tj. stavljena u slobodan promet),
a u skladu sa gorepomenutom odredbom člana 11.
Zakona o PDV-u. U tom slučaju, a uz ispunjenje osta-
lih uslova propisanih za oslobođenje u skladu
sa članom 24. Zakona o PDV-u (izvoz dobara),
predmetni promet ne podleže PDV-u i eviden-
tira se u polju 001 PDV prijave.
S druge strane, važno je napomenuti da se
nabavka robe u svakoj od prethodno navedenih
situacija beleži u polju 008 PDV prijave.
Što se tiče popunjavanja POPDV obrasca u
slučaju reeksporta i tranzita, kada roba samo
prelazi preko teritorije Srbije, dakle bez sme-
štanja u carinsko skladište, podatak o nabavci
robe evidentira se u polju 8d.3, dok se podatak
o isporuci robe iskazuje u polju 11.1 POPDV ob-
rasca. Međutim, u slučaju tranzita, kada se roba
smešta u carinsko skladište, pa se potom iz
skladišta ponovo otprema u inostranstvo, na-
bavka robe takođe se evidentira u polju 8d.3,
ali se podatak o prometu dobara koja se otpre-
maju u inostranstvo iskazuje u polju 1.1 POPDV
obrasca. PS