U poslednjem od tri teksta biće obrađene sledeće situacije koje stvaraju nedoumice u praksi, i to: prenos celokupne ili dela imovine i obračun PDV-a, naknadno sticanje prava na odbitak prethodnog poreza, PDV tretman odobravanja popusta uz protivčinidbu i umanjenje osnovice za obračun PDV-a usled nenaplativosti potraživanja.
[pdfjs-viewer url=“https%3A%2F%2Fwww.poslovnisavetnik.net%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F04%2FPS29-115.pdf“ viewer_width=100% viewer_height=1360px fullscreen=true download=true print=true]
MAJ 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 115
POREZI
Filip Kovačević, LL.M., Deloitte, viši rukovodilac u poreskom odeljenju
Najčešća pitanja i nedoumice
koje se javljaju u praksi prilikom
primene propisa kojima je
uređena materija poreza na
dodatu vrednost
U poslednjem od tri teksta biće obrađene sledeće situacije koje stvaraju ne-
doumice u praksi, i to: prenos celokupne ili dela imovine i obračun PDV-a,
naknadno sticanje prava na odbitak prethodnog poreza, PDV tretman odobra-
vanja popusta uz protivčinidbu i umanjenje osnovice za obračun PDV-a usled
nenaplativosti potraživanja.
Prenos celokupne ili dela imovine i
obračun PDV-a
Prilikom prometa celokupne ili dela imo-
vine, uključujući tu i prenos imovine u okviru
statusnih promena, u praksi se često javlja pi-
tanje u vezi sa obračunom PDV-a, tj. da li se PDV
obračunava u tom slučaju ili ne, u skladu sa čla-
nom 6. Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl.
glasnik RS”, br. 84/2004… 30/2018 – dalje: Zakon
o PDV-u).
Naime, u skladu sa članom 6. stav 1. tačka 1)
Zakona o PDV-u smatra se da promet dobara i
usluga nije izvršen prilikom prenosa celokup-
ne ili dela imovine, sa ili bez naknade, ili kao
ulog, ako je sticalac poreski obveznik ili tim
prenosom postane poreski obveznik i ako pro-
duži da obavlja istu delatnost. Stavom 2. istog
člana propisano je da se delom imovine smatra
celina kojom se omogućava samostalno obavlja-
nje delatnosti sticaoca dela imovine.
Shodno prethodno navedenom, a da bi došlo
do primene člana 6. Zakona o PDV-u, potrebno
je da prenos imovine bude izvršen između dva
obveznika PDV-a i da sticalac nastavi da oba-
vlja istu delatnost koju je obavljao i prenosilac,
kao i da, u slučaju prenosa dela imovine, bude
preneta i celina kojom se omogućava samostalno
obavljanje delatnosti.
Međutim, ovom prilikom treba napomenuti
da su Pravilnikom o utvrđivanju prenosa celo-
kupne ili dela imovine, sa ili bez naknade, ili
kao ulog, kod kojeg se smatra da promet dobara i
usluga nije izvršen („Sl. glasnik RS”, br. 118/2012
– dalje: Pravilnik) bliže određeni (dodatni)
uslovi za primenu člana 6. Zakona o PDV-u.
Pre svega, članovima 2. i 3. Pravilnika defi-
nisano je da je prenos celokupne i dela imovine
kod kojeg se smatra da promet dobara i usluga
nije izvršen – prenos imovine prilikom:
1) statusne promene privrednog društva,
2) prodaje, ulaganja, odnosno besteretnog dava-
nja,
3) nasleđivanja i
4) nastavka obavljanja delatnosti preduzetnika
u formi privrednog društva (samo u slučaju pre-
nosa celokupne imovine).
Pored toga, eksplicitno je navedeno da se
promena pravne forme privrednog društva
(npr. prelazak društva sa ograničenom odgovor-
nošću u akcionarsko društvo) ne smatra preno-
som celokupne imovine u smislu člana 6. stav 1.
tačka 1) Zakona.
Takođe, precizirano je da se poslovnom ce-
linom prilikom prenosa dela imovine smatra
celina kojom se omogućava samostalno obavlja-
nje delatnosti sticaoca, pri čemu je pomenutim
prenosom u momentu prenosa onemogućeno pre-
116 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
nosiocu da obavlja tu delatnost, što je korak
dalje od onog što je propisano Zakonom o PDV-u
i predstavlja jako bitnu odrednicu u praksi.
Na primer, Ministarstvo finansija proceni-
lo je da nisu ispunjeni uslovi za primenu člana 6.
Zakona o PDV-u u situaciji kada obveznik PDV-a
izvrši prenos dela imovine, pri čemu preno-
som predmetnog dela imovine prenosiocu nije
onemogućeno da obavlja delatnost koju je oba-
vljao tim delom imovine, u konkretnom slučaju
iznajmljivanje objekata, pošto obveznik PDV-a
zadržava pravo raspolaganja na određenim eko-
nomski deljivim celinama u okviru objekata,
koje takođe može da iznajmljuje (Mišljenje Mi-
nistarstva finansija br. 413-00-00113/2016-04 od
31. 8. 2016).
Na kraju, u Pravilniku je navedeno da se pri-
likom prenosa imovine prodajom, ulaganjem, od-
nosno besteretnim davanjem smatra da promet
dobara i usluga nije izvršen, nezavisno od toga
da li se imovina ili njen deo prenosi u redov-
nom prometu ili u postupku likvidacije odnosno
stečaja poreskog obveznika.
Izdavanje računa, obračun PDV-a i ispravka
odbitka prethodno poreza
U skladu sa članom 9. stav 1. Pravilnika o
određivanju slučajeva u kojima nema obave-
ze izdavanja računa i o računima kod kojih se
mogu izostaviti pojedini podaci („Sl. glasnik
RS”, br. 123/2012, 86/2015 i 52/2018), obveznik
PDV-a koji vrši prenos celokupne ili dela
imovine kod kojeg se smatra da promet dobara
i usluga nije izvršen, izdaje račun u kojem ne
iskazuje podatke iz člana 42. stav 4. tačke 6)–8)
i 10) Zakona o PDV-u, već navodi podatak o iz-
nosu naknade za taj prenos ako se prenos vrši
uz naknadu. U skladu sa stavovima 2. i 3. ovog
člana, sastavni deo računa u ovom slučaju jeste
specifikacija dobara i usluga koji čine imovi-
nu, odnosno dela imovine čiji se prenos vrši,
a koja sadrži podatke o:
1) vrsti i nazivu dobara, odnosno opisu usluga,
uključujući i opremu i objekte, odnosno ulaganja
u objekte za vršenje delatnosti;
2) osnovici i iznos PDV-a za promet dobara i
usluga koji bi bio oporeziv PDV-om, odnosno
o vrednosti dobara i usluga za promet za koji
ne bi postojala obaveza obračunavanja PDV-a u
slučaju da nije izvršen prenos iz člana 6. stav 1.
tačka 1) Zakona o PDV-u;
3) momentu prve upotrebe opreme i objekata,
odnosno ulaganja u objekte za vršenje delatnosti
i druge podatke od značaja za ispravku, odnosno
naknadnog sticanja prava na odbitak prethodnog
poreza za opremu i objekte, odnosno ulaganja u
objekte za vršenje delatnosti.
S druge strane, član 6. stav 5. Zakona o PDV-u
nalaže da, ako u roku od tri godine od dana iz-
vršenog prenosa imovine ili dela imovine pre-
stanu uslovi iz člana 6. stava 1. tačka 1), sticalac
imovine ili dela imovine dužan je da obračuna
PDV za dobra i usluge koje je stekao tim preno-
som, koja na dan prestanka uslova čine njegovu
imovinu, na način na koji bi prenosilac imovi-
ne ili dela imovine imao obavezu obračunavanja
PDV-a da pri prenosu imovine ili dela imovine
nisu bili ispunjeni gorenavedeni uslovi.
U tom slučaju, a u skladu sa članom 10. stav 2.
tačka 6) Zakona o PDV-u, poreskim dužnikom
smatra se sticalac imovine ili dela imovine
čiji je prenos izvršen u skladu sa navedenim
članom, posle čijeg su prenosa prestali gore-
navedeni uslovi. Na primer, ukoliko sticalac
prestane da obavlja istu delatnost ili nastavi
da obavlja istu delatnost kao mali poreski ob-
veznik, smatra se da su uslovi iz stava 1. tačka 1)
člana 6) Zakona o PDV-u prestali.
Ovom prilikom citirano je i Mišljenje Mi-
nistarstva finansija br. 011-00-1118/2017-04 od
6. 2. 2018. godine, u kome je navedeno: U slučaju
kada u postupku statusne promene pripajanja
izvršene u skladu sa zakonom kojim se uređu-
ju privredna društva obveznici PDV – lica
„A”, „B”, „V” i „G” izvrše prenos celokupne
imovine obvezniku PDV – licu „D” u skladu sa
članom 6. stav 1. tačka 1) Zakona, posle čega u
drugom postupku statusne promene pripajanja
dođe do prenosa celokupne imovine obveznika
PDV – lica „D” (koje obavlja delatnost u okviru
koje vrši promet dobara i usluga sa pravom na
odbitak prethodnog poreza) drugom obvezniku
PDV – licu „Đ” u skladu sa članom 6. stav 1. tačka
1) Zakona, pri čemu je do tog prenosa došlo
pre isteka roka od tri godine od dana kada su
obveznici PDV – lica „A”, „B”, „V” i „G” izvr-
šila prenos celokupne imovine obvezniku PDV
– licu „D”, obveznik PDV – lice „D” dužan je
da za dobra i usluge koje je stekao tim preno-
som, a koja na dan prestanka uslova čine njegovu
imovinu (osim za opremu i objekte za vršenje
delatnosti i ulaganja u objekte za vršenje de-
MAJ 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 117
POREZI
latnosti za koje postoji obaveza ispravke od-
bitka prethodnog poreza u skladu sa članom 32.
Zakona) obračuna PDV u skladu sa članom 6. stav
5. Zakona, kao poreski dužnik iz člana 10. stav
2. tačka 6) Zakona. Naime, kako se u ovom slučaju
obveznik PDV – lice „D” briše iz evidencije za
PDV pre isteka roka od tri godine, to znači da
su prestali uslovi koji su bili ispunjeni na dan
kada su obveznici PDV – lica „A”, „B”, „V” i „G”
izvršila prenos celokupne imovine obvezniku
PDV – licu „D”. PDV koji obračuna obveznik PDV
– lice „D” u skladu sa članom 6. stav 5. Zakona,
kao poreski dužnik iz člana 10. stav 2. tačka
6) Zakona, obveznik PDV – lice „D” može da od-
bije kao prethodni porez uz ispunjenje ostalih
uslova propisanih članom 28. stav 5. tačka 2)
Zakona – da poseduje račune lica „A”, „B”, „V”
i „G” i da koristi predmetna dobra i usluge za
promet sa pravom na odbitak prethodnog po-
reza. Uslov za ostvarivanje prava na odbitak
PDV obračunatog za dobra i usluge u skladu sa
članom 6. stav 5. Zakona, a koji se odnosi na ko-
rišćenje tih dobara i usluga za promet sa pra-
vom na odbitak prethodnog poreza, smatra se
ispunjenim i u slučaju kada obveznik PDV – lice
„D” prenese celokupnu imovinu (i u okviru te
imovine dobra i usluge za koje je obračunao PDV
u skladu sa članom 6. stav 5. Zakona) obvezniku
PDV – licu „Đ” u skladu sa članom 6. stav 1. tačka
1) Zakona, ako bi promet dobara i usluga (za
koje je obračunat PDV u skladu sa članom 6. stav
5. Zakona) predstavljao promet dobara i usluga
sa pravom na odbitak prethodnog poreza u skla-
du sa Zakonom da pri prenosu celokupne imovine
od strane obveznika PDV – lica „D” obvezniku
PDV – licu „Đ” nisu ispunjeni uslovi iz člana 6.
stav 1. tačka 1) Zakona.
Dodatno napominjemo da, ukoliko neki
od navedenih uslova nije ispunjen, isporuka
svakog dobra i/ili usluge u imovini koja se
prenosi smatra se posebnim prometom. U tom
slučaju, PDV se obračunava u odnosu na svako
dobro odnosno uslugu zasebno, što znači da se
za promet svakog dobra i svake usluge poseb-
no utvrđuje poreski tretman (da li je predmet
oporezivanja PDV-om, da li je oporeziv ili je
oslobođen PDV-a, ko se smatra poreskim du-
žnikom za predmetni promet, nastanak pore-
ske obaveze, osnovica za obračunavanje PDV-a,
stopa PDV-a koja se primenjuje i dr).
Izuzetno od člana 6. stav 5. Zakona o PDV-u,
stav 6. propisuje da se obaveza obračunavanja
PDV-a ne odnosi na opremu i objekte za vršenje
delatnosti i ulaganja u objekte za vršenje delat-
nosti za koje postoji obaveza ispravke odbitka
prethodnog poreza, u skladu sa članom 32. stav 5.
Zakona o PDV-u, budući da je sticalac stupio na
mesto prenosioca u ovom pogledu, kao i da će u
tom slučaju postojati obaveza ispravke, odnosno
smanjenje odbitka prethodnog poreza koji je ko-
rišćen po ovom osnovu.
Naknadno sticanje prava na odbitak
prethodnog poreza
Nabavka opreme i objekata za vršenje
delatnosti
U skladu sa članom 32. stav 1. Zakona o PDV‑u, ob-
veznik koji je ostvario pravo na odbitak prethod-
nog poreza po osnovu nabavke opreme i objekata
za vršenje delatnosti, kao i ulaganja u sopstvene
ili tuđe objekte, osim ulaganja koja se odnose na
redovno održavanje objekata, dužan je da izvrši
ispravku odbitka prethodnog poreza ako prestane
da ispunjava uslove za ostvarivanje ovog prava, i
to u roku kraćem od pet godina od momenta prve
upotrebe za opremu, deset godina od momenta
prve upotrebe za objekte, odnosno deset godina
od momenta završetka ulaganja u objekte.
S druge strane, a u skladu sa članom 32a stav
1. Zakona o PDV-u, obveznik PDV-a koji nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza po osnovu
nabavke opreme i objekata za vršenje delatno-
sti i ulaganja u objekte može da ostvari pravo
na odbitak dela prethodnog poreza ako u roko-
vima propisanim članom 32. stav 1. ovog zakona
ispuni uslove za ostvarivanje prava na odbitak
prethodnog poreza.
Drugim rečima, obvezniku PDV-a koji ini-
cijalno, u momentu nabavke opreme i objeka-
ta za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte,
nije ispunjavao uslove za odbitak prethodnog
poreza iz člana 28. stav 1. Zakona o PDV-u, pa
je naknadno ispunio te uslove i to u roku od 5
godina od momenta prve upotrebe za opremu,
odnosno 10 godina od momenta prve upotrebe
za objekte, odnosno završetka ulaganja u objek-
te, omogućeno je da ostvari pravo na odbitak
dela prethodnog poreza.
118 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Do ovakve situacije može da dođe ako, prime-
ra radi, obveznik PDV-a – banka koja nepokret-
nost koristi za potrebe obavljanja prometa koji
je oslobođen PDV-a bez prava na odbitak prethod-
nog poreza, u skladu sa članom 25. stav 2. tačka 4)
Zakona o PDV-u, promeni namenu dobra i počne da
ga upotrebljava za vršenje oporezivog prometa,
npr. davanje u zakup poslovnog prostora.
S tim u vezi, a u skladu sa članom 32a. stav 2.
Zakona o PDV-u, obveznik PDV-a može da ostvari
pravo na odbitak dela prethodnog poreza sra-
zmerno periodu koji je jednak razlici između
gorenavedenih rokova i perioda u kojima obve-
znik nije ispunjavao uslove za ostvarivanje pra-
va na odbitak prethodnog poreza, pri čemu pravo
na odbitak dela prethodnog poreza po osnovu
nabavke ili proizvodnje opreme ili objekata za
vršenje delatnosti, odnosno po osnovu ulaganja
u objekte, stiče u poreskom periodu u kojem su se
stekli uslovi za ostvarivanje ovog prava.
U skladu sa članom 4. Pravilnika o utvrđiva-
nju opreme i objekata za vršenje delatnosti i
ulaganja u objekte, načinu sprovođenja ispravke
odbitka prethodnog poreza i načinu utvrđiva-
nja dela prethodnog poreza za koji naknadno
može da se ostvari pravo na odbitak, za opre-
mu i objekte za vršenje delatnosti i ulaganja
u objekte („Sl. glasnik RS”, br. 120/2012), iznos
dela prethodnog poreza koji obveznik naknad-
no može da odbije utvrđuje se po sledećoj for-
muli:
iznos PDV-a za koji nije posto-
jalo pravo na odbitak pret-
hodnog poreza za opremu ili
objekte za vršenje delatnosti,
odnosno za ulaganje u objekte
X
period
iz člana
32a. stav 2.
izražen u
broju dana
=
iznos
odbitka
prethod-
rok od pet odnosno deset godi- nog poreza
na iz člana 32a. stav 1. izražen
u broju dana
Pored toga, sticalac imovine iz člana 6. stav
1. tačka 1) može da ostvari, u skladu sa članom
32a stav 2. Zakona o PDV-u, pravo na odbitak dela
prethodnog poreza za opremu i objekte za vrše-
nje delatnosti, odnosno za ulaganja u objekte,
po osnovu kojih prenosilac imovine nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza, ako stekne
uslove za ostvarivanje ovog prava u navedenim
rokovima i ako mu prenosilac imovine dosta-
vi neophodne podatke za ostvarivanje prava na
odbitak prethodnog poreza. Ovom prilikom
napominjemo da se u slučaju prenosa iz člana 6.
stav 1. tačka 1) Zakona o PDV-u ne prekidaju nave-
deni rokovi, odnosno u period u kojem uslovi
za ostvarivanje prava na odbitak prethodnog po-
reza nisu bili ispunjeni uračunava se i period
u kojem prenosilac (dela) imovine nije ispunja-
vao uslove za ostvarivanje ovog prava.
U skladu sa članom 32a stav 5. Zakona o PDV-u,
ako obveznik PDV-a koji je ostvario pravo na
odbitak dela prethodnog poreza u skladu sa
stavom 1. ovog člana, prestane da ispunjava
uslove za ostvarivanje prava na odbitak pret-
hodnog poreza pre isteka propisanih rokova,
dužan je da ispravi odbitak prethodnog pore-
za, u skladu sa članom 32, srazmerno periodu
u kojem ne ispunjava uslove za odbitak pret-
hodnog poreza.
Nabavka dobara, osim opreme i objekata za
vršenje delatnosti
Uvođenjem člana 32b Zakona o PDV-u omoguće-
no je naknadno sticanje i ostvarivanje prava na
odbitak prethodnog poreza za lice koje se evi-
dentira za obavezu plaćanja PDV-a, i to za dobra
koja poseduje na dan koji prethodi danu otpoči-
njanja PDV aktivnosti, koja je nabavilo u periodu
od 12 meseci pre otpočinjanja PDV aktivnosti,
pod uslovima da:
● izvršilo je popis dobara i popisnu listu
dostavilo poreskom organu pri podnošenju
prijave za PDV (popisna lista naročito sadrži
podatke o vrsti, količini i datumu nabavke do-
bara, nabavnoj ceni dobara bez PDV-a i iznosu
obračunatog PDV-a);
● poseduje račun koji mu je izdao prethodni uče-
snik u prometu, obveznik PDV-a, u kojem je iska-
zan obračunati PDV za promet dobara, odnosno
carinski dokument o izvršenom uvozu dobara
i iznosu obračunatog PDV-a za uvoz tih dobara;
● platilo je račun isporučiocu dobara, obve-
zniku PDV-a, odnosno PDV je plaćen prilikom
uvoza.
Ovom prilikom treba istaći da pravo na
odbitak prethodnog poreza može da se ostva-
ri samo za dobra, osim dobara koja se smatraju
opremom i objektima za vršenje delatnosti, ali
ne i za usluge.
Pravo na odbitak prethodnog poreza za dobra,
u skladu sa članom 32b stav 3. Zakona o PDV-u, ob-
veznik PDV-a stiče u poreskom periodu u kojem
je izvršio promet sa pravom na odbitak pret-
MAJ 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 119
POREZI
hodnog poreza tih dobara, odnosno dobara pro-
izvedenih ili sastavljenih od tih dobara.
Na kraju treba istaći da se u polju 108 PDV
prijave, odnosno u polju 8e.3 POPDV obrasca is-
kazuju podaci o iznosu za koji je povećan iznos
koji može da se odbije kao prethodni porez po
osnovu:
● naknadnog sticanja prava na odbitak prethod-
nog poreza za opremu i objekte za vršenje de-
latnosti, odnosno ulaganje u objekte za vršenje
delatnosti u skladu sa članom 32a ZPDV-a;
● sticanja prava na odbitak prethodnog pore-
za prilikom evidentiranja za obavezu plaćanja
PDV-a u skladu sa članom 32b ZPDV-a.
PDV tretman odobravanja popusta uz
protivčinidbu
Jedna od čestih situacija u praksi, vezana
prevashodno za male i velike trgovinske lance,
jeste odobravanje npr. „popusta” za prodata do-
bra ukoliko roba tog dobavljača bude izložena
na određenom (vidljivijem) mestu u okviru pro-
dajnog objekta. Budući da u konkretnom slučaju s
razlogom može da se tvrdi da npr. trgovinski
lanac isticanjem određenih proizvoda pruža
uslugu dobavljaču, koja može da se okarakteri-
še kao usluga marketinga, poreski inspektori
su u nekoliko navrata kažnjavali poreske ob-
veznike (trgovinske lance) koji ovim povodom
nisu izdavali račune i obračunavali PDV, kao
i proizvođače/distributere tih dobara pošto
nisu ispunjeni uslovi za korekciju osnovice i
obračun PDV-a.
Naime, usled situacije koja je zatečena u praksi,
članom 4. stav 7. Pravilnika o načinu izmene po-
reske osnovice za obračunavanje poreza na dodatu
vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 86/2015) ekspli-
citno je propisano da se ne smatra da je došlo do
smanjenja osnovice ukoliko obveznik PDV-a koji je
izvršio oporezivi promet dobara ili usluga nak-
nadno smanji iznos naknade za taj promet na ime
protivčinidbe izvršene od strane primaoca do-
bara ili usluga, odnosno trećeg lica.
Uzimajući u obzir činjenicu da se „popust”
odobrava za konkretnu protivčinidbu (npr.
isticanje dobara), kao i da odobreni popust
suštinski predstavlja naknadu za tu protivči-
nidbu, osnovano može da se tvrdi da je poreski
obveznik trebalo da izda račun i obračuna PDV
za pruženu uslugu na iznos „popusta”.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 011-00-00087/2015-04 od
18. 2. 2016. godine, u kome se navodi: U slučaju
kada faktički ne dolazi do smanjenja naknade za
izvršeni promet dobara, već do promene struk-
ture te naknade, u smislu da isporučilac dobara
za izvršeni promet potražuje manji iznos nov-
čanih sredstava, a na ime umanjenja tog iznosa po-
tražuje dobra ili usluge, u tom slučaju smatra
se da nije došlo do smanjenja poreske osnovice
za izvršeni promet dobara.
Napominjemo da, iako je krajnji PDV efekat
za državu nula (izdavanjem knjižnog odobre-
nja dobavljač umanjuje sopstvenu PDV obavezu,
dok je npr. trgovinski lanac uvećava na osnovu
knjižnog odobrenja, a u obrnutoj situaciji trgo-
vinski lanac obračunava izlazni PDV, dok doba-
vljač taj PDV koristi kao prethodni), lice koje je
pružilo uslugu nije ispunilo zakonom predviđe-
ne obaveze, pa shodno tome poreski inspektori
mogu da izreknu prekršajnu kaznu.
Umanjenje osnovice za obračun PDV-a
usled nenaplativosti potraživanja
Budući da u praksi poreski obveznici ima-
ju nenaplativa potraživanja, za koja su bili u
obavezi da obračunaju i plate PDV, često se po-
stavlja pitanje pod kojim okolnostima je mogu-
će umanjiti trošak nastao usled nenaplativog
potraživanja tako što će se (barem) umanjiti
obaveza za PDV.
U tom smislu obveznik PDV-a može da
smanji osnovicu za obračun PDV-a za iznos
naknade koji nije naplaćen samo na osnovu pra-
vosnažne odluke suda o zaključenom stečajnom
postupku, odnosno na osnovu overenog prepisa
zapisnika o sudskom poravnanju. Naime, u slu-
čaju kada je do nemogućnosti naplate naknade
ili dela naknade za izvršeni promet dobara
ili usluga došlo iz nekih drugih razloga, po-
put zastarelosti potraživanja, obustavljanja
postupka prinudne naplate, na osnovu Ugovora
o vansudskom poravnanju i slično, obveznik
PDV-a nema pravo da izvrši smanjenje osno-
vice za obračunavanje PDV-a za iznos naknade
koji nije naplaćen, u skladu sa članom 21. stav
5. Zakona o PDV-u.
120 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
S druge strane, obveznik PDV-a koji je izvr-
šio oporezivi promet ima pravo da, na osnovu
pravosnažnog rešenja suda o zaključenju stečaj-
nog postupka nad primaocem dobara ili usluga,
odnosno na osnovu overenog prepisa zapisnika
o sudskom poravnanju, smanji osnovicu za iznos
naknade ili dela naknade za isporučena dobra
ili usluge koji nije naplaćen. Izmena osnovice u
ovom slučaju vrši se u poreskom periodu u kojem
je nastupila izmena.
Pritom treba istaći da je, u skladu sa članom
21. stav 6. Zakona o PDV-u, obveznik koji je izme-
nio osnovicu, a potom primio naknadu ili deo
naknade za isporučena dobra ili usluge u vezi sa
kojima je dozvoljena izmena osnovice, dužan da
na primljeni iznos naknade obračuna PDV.
S tim u vezi izdvojeno je i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 430-00-00103/2018-04 od
5. 6. 2018. godine, u kome se navodi: Obveznik
PDV koji je izvršio oporezivi promet dobara i
usluga ima pravo da, na osnovu pravosnažnog re-
šenja suda o zaključenju stečajnog postupka nad
primaocem dobara ili usluga, smanji osnovicu za
obračunavanje PDV i iznos obračunatog PDV za
iznos naknade za isporučena dobra ili pružene
usluge koji nije naplaćen. Pored toga, ako obve-
znik PDV, koji je na osnovu pravosnažnog reše-
nja suda o zaključenju stečajnog postupka smanjio
osnovicu za obračunavanje PDV i iznos obraču-
natog PDV za iznos naknade ili dela naknade za
isporučena dobra ili usluge koji nije naplaćen,
primi naknadu ili deo naknade za taj promet,
dužan je da po tom osnovu obračuna i plati PDV
u skladu sa Zakonom.
Obveznik PDV-a vrši smanjenje osnovice
za obračunavanje PDV-a tako što u PDV prijavi
koju podnosi za poreski period u kojem je reše-
nje suda o zaključenju stečajnog postupka postalo
pravosnažno (ili u nekom narednom periodu),
odnosno u periodu kada je pribavljen overeni
prepis zapisnika o sudskom poravnanju, u po-
ljima 003 odnosno 004 smanjuje iznos poreske
osnovice za iznos za koji je smanjena poreska
osnovica, a u polju 103 odnosno 104 smanjuje iz-
nos obračunatog PDV-a za iznos za koji je sma-
njen obračunati PDV. Ako iznos PDV-a iz polja
103 odnosno 104 nije dovoljan da bi se izvršilo
smanjenje iznosa obračunatog PDV-a, u polju 108
povećava se iznos PDV-a koji može da se odbije
kao prethodni porez.
Umanjenje osnovice i PDV-a za iznos naknade
koji nije naplaćen, a pod pretpostavkom da su is-
punjeni gorenavedeni uslovi, iskazuje se u polju
3.6. POPDV obrasca. PS
POREZI
Filip Kovačević, LL.M., Deloitte, viši rukovodilac u poreskom odeljenju
Najčešća pitanja i nedoumice
koje se javljaju u praksi prilikom
primene propisa kojima je
uređena materija poreza na
dodatu vrednost
U poslednjem od tri teksta biće obrađene sledeće situacije koje stvaraju ne-
doumice u praksi, i to: prenos celokupne ili dela imovine i obračun PDV-a,
naknadno sticanje prava na odbitak prethodnog poreza, PDV tretman odobra-
vanja popusta uz protivčinidbu i umanjenje osnovice za obračun PDV-a usled
nenaplativosti potraživanja.
Prenos celokupne ili dela imovine i
obračun PDV-a
Prilikom prometa celokupne ili dela imo-
vine, uključujući tu i prenos imovine u okviru
statusnih promena, u praksi se često javlja pi-
tanje u vezi sa obračunom PDV-a, tj. da li se PDV
obračunava u tom slučaju ili ne, u skladu sa čla-
nom 6. Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl.
glasnik RS”, br. 84/2004… 30/2018 – dalje: Zakon
o PDV-u).
Naime, u skladu sa članom 6. stav 1. tačka 1)
Zakona o PDV-u smatra se da promet dobara i
usluga nije izvršen prilikom prenosa celokup-
ne ili dela imovine, sa ili bez naknade, ili kao
ulog, ako je sticalac poreski obveznik ili tim
prenosom postane poreski obveznik i ako pro-
duži da obavlja istu delatnost. Stavom 2. istog
člana propisano je da se delom imovine smatra
celina kojom se omogućava samostalno obavlja-
nje delatnosti sticaoca dela imovine.
Shodno prethodno navedenom, a da bi došlo
do primene člana 6. Zakona o PDV-u, potrebno
je da prenos imovine bude izvršen između dva
obveznika PDV-a i da sticalac nastavi da oba-
vlja istu delatnost koju je obavljao i prenosilac,
kao i da, u slučaju prenosa dela imovine, bude
preneta i celina kojom se omogućava samostalno
obavljanje delatnosti.
Međutim, ovom prilikom treba napomenuti
da su Pravilnikom o utvrđivanju prenosa celo-
kupne ili dela imovine, sa ili bez naknade, ili
kao ulog, kod kojeg se smatra da promet dobara i
usluga nije izvršen („Sl. glasnik RS”, br. 118/2012
– dalje: Pravilnik) bliže određeni (dodatni)
uslovi za primenu člana 6. Zakona o PDV-u.
Pre svega, članovima 2. i 3. Pravilnika defi-
nisano je da je prenos celokupne i dela imovine
kod kojeg se smatra da promet dobara i usluga
nije izvršen – prenos imovine prilikom:
1) statusne promene privrednog društva,
2) prodaje, ulaganja, odnosno besteretnog dava-
nja,
3) nasleđivanja i
4) nastavka obavljanja delatnosti preduzetnika
u formi privrednog društva (samo u slučaju pre-
nosa celokupne imovine).
Pored toga, eksplicitno je navedeno da se
promena pravne forme privrednog društva
(npr. prelazak društva sa ograničenom odgovor-
nošću u akcionarsko društvo) ne smatra preno-
som celokupne imovine u smislu člana 6. stav 1.
tačka 1) Zakona.
Takođe, precizirano je da se poslovnom ce-
linom prilikom prenosa dela imovine smatra
celina kojom se omogućava samostalno obavlja-
nje delatnosti sticaoca, pri čemu je pomenutim
prenosom u momentu prenosa onemogućeno pre-
116 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
nosiocu da obavlja tu delatnost, što je korak
dalje od onog što je propisano Zakonom o PDV-u
i predstavlja jako bitnu odrednicu u praksi.
Na primer, Ministarstvo finansija proceni-
lo je da nisu ispunjeni uslovi za primenu člana 6.
Zakona o PDV-u u situaciji kada obveznik PDV-a
izvrši prenos dela imovine, pri čemu preno-
som predmetnog dela imovine prenosiocu nije
onemogućeno da obavlja delatnost koju je oba-
vljao tim delom imovine, u konkretnom slučaju
iznajmljivanje objekata, pošto obveznik PDV-a
zadržava pravo raspolaganja na određenim eko-
nomski deljivim celinama u okviru objekata,
koje takođe može da iznajmljuje (Mišljenje Mi-
nistarstva finansija br. 413-00-00113/2016-04 od
31. 8. 2016).
Na kraju, u Pravilniku je navedeno da se pri-
likom prenosa imovine prodajom, ulaganjem, od-
nosno besteretnim davanjem smatra da promet
dobara i usluga nije izvršen, nezavisno od toga
da li se imovina ili njen deo prenosi u redov-
nom prometu ili u postupku likvidacije odnosno
stečaja poreskog obveznika.
Izdavanje računa, obračun PDV-a i ispravka
odbitka prethodno poreza
U skladu sa članom 9. stav 1. Pravilnika o
određivanju slučajeva u kojima nema obave-
ze izdavanja računa i o računima kod kojih se
mogu izostaviti pojedini podaci („Sl. glasnik
RS”, br. 123/2012, 86/2015 i 52/2018), obveznik
PDV-a koji vrši prenos celokupne ili dela
imovine kod kojeg se smatra da promet dobara
i usluga nije izvršen, izdaje račun u kojem ne
iskazuje podatke iz člana 42. stav 4. tačke 6)–8)
i 10) Zakona o PDV-u, već navodi podatak o iz-
nosu naknade za taj prenos ako se prenos vrši
uz naknadu. U skladu sa stavovima 2. i 3. ovog
člana, sastavni deo računa u ovom slučaju jeste
specifikacija dobara i usluga koji čine imovi-
nu, odnosno dela imovine čiji se prenos vrši,
a koja sadrži podatke o:
1) vrsti i nazivu dobara, odnosno opisu usluga,
uključujući i opremu i objekte, odnosno ulaganja
u objekte za vršenje delatnosti;
2) osnovici i iznos PDV-a za promet dobara i
usluga koji bi bio oporeziv PDV-om, odnosno
o vrednosti dobara i usluga za promet za koji
ne bi postojala obaveza obračunavanja PDV-a u
slučaju da nije izvršen prenos iz člana 6. stav 1.
tačka 1) Zakona o PDV-u;
3) momentu prve upotrebe opreme i objekata,
odnosno ulaganja u objekte za vršenje delatnosti
i druge podatke od značaja za ispravku, odnosno
naknadnog sticanja prava na odbitak prethodnog
poreza za opremu i objekte, odnosno ulaganja u
objekte za vršenje delatnosti.
S druge strane, član 6. stav 5. Zakona o PDV-u
nalaže da, ako u roku od tri godine od dana iz-
vršenog prenosa imovine ili dela imovine pre-
stanu uslovi iz člana 6. stava 1. tačka 1), sticalac
imovine ili dela imovine dužan je da obračuna
PDV za dobra i usluge koje je stekao tim preno-
som, koja na dan prestanka uslova čine njegovu
imovinu, na način na koji bi prenosilac imovi-
ne ili dela imovine imao obavezu obračunavanja
PDV-a da pri prenosu imovine ili dela imovine
nisu bili ispunjeni gorenavedeni uslovi.
U tom slučaju, a u skladu sa članom 10. stav 2.
tačka 6) Zakona o PDV-u, poreskim dužnikom
smatra se sticalac imovine ili dela imovine
čiji je prenos izvršen u skladu sa navedenim
članom, posle čijeg su prenosa prestali gore-
navedeni uslovi. Na primer, ukoliko sticalac
prestane da obavlja istu delatnost ili nastavi
da obavlja istu delatnost kao mali poreski ob-
veznik, smatra se da su uslovi iz stava 1. tačka 1)
člana 6) Zakona o PDV-u prestali.
Ovom prilikom citirano je i Mišljenje Mi-
nistarstva finansija br. 011-00-1118/2017-04 od
6. 2. 2018. godine, u kome je navedeno: U slučaju
kada u postupku statusne promene pripajanja
izvršene u skladu sa zakonom kojim se uređu-
ju privredna društva obveznici PDV – lica
„A”, „B”, „V” i „G” izvrše prenos celokupne
imovine obvezniku PDV – licu „D” u skladu sa
članom 6. stav 1. tačka 1) Zakona, posle čega u
drugom postupku statusne promene pripajanja
dođe do prenosa celokupne imovine obveznika
PDV – lica „D” (koje obavlja delatnost u okviru
koje vrši promet dobara i usluga sa pravom na
odbitak prethodnog poreza) drugom obvezniku
PDV – licu „Đ” u skladu sa članom 6. stav 1. tačka
1) Zakona, pri čemu je do tog prenosa došlo
pre isteka roka od tri godine od dana kada su
obveznici PDV – lica „A”, „B”, „V” i „G” izvr-
šila prenos celokupne imovine obvezniku PDV
– licu „D”, obveznik PDV – lice „D” dužan je
da za dobra i usluge koje je stekao tim preno-
som, a koja na dan prestanka uslova čine njegovu
imovinu (osim za opremu i objekte za vršenje
delatnosti i ulaganja u objekte za vršenje de-
MAJ 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 117
POREZI
latnosti za koje postoji obaveza ispravke od-
bitka prethodnog poreza u skladu sa članom 32.
Zakona) obračuna PDV u skladu sa članom 6. stav
5. Zakona, kao poreski dužnik iz člana 10. stav
2. tačka 6) Zakona. Naime, kako se u ovom slučaju
obveznik PDV – lice „D” briše iz evidencije za
PDV pre isteka roka od tri godine, to znači da
su prestali uslovi koji su bili ispunjeni na dan
kada su obveznici PDV – lica „A”, „B”, „V” i „G”
izvršila prenos celokupne imovine obvezniku
PDV – licu „D”. PDV koji obračuna obveznik PDV
– lice „D” u skladu sa članom 6. stav 5. Zakona,
kao poreski dužnik iz člana 10. stav 2. tačka
6) Zakona, obveznik PDV – lice „D” može da od-
bije kao prethodni porez uz ispunjenje ostalih
uslova propisanih članom 28. stav 5. tačka 2)
Zakona – da poseduje račune lica „A”, „B”, „V”
i „G” i da koristi predmetna dobra i usluge za
promet sa pravom na odbitak prethodnog po-
reza. Uslov za ostvarivanje prava na odbitak
PDV obračunatog za dobra i usluge u skladu sa
članom 6. stav 5. Zakona, a koji se odnosi na ko-
rišćenje tih dobara i usluga za promet sa pra-
vom na odbitak prethodnog poreza, smatra se
ispunjenim i u slučaju kada obveznik PDV – lice
„D” prenese celokupnu imovinu (i u okviru te
imovine dobra i usluge za koje je obračunao PDV
u skladu sa članom 6. stav 5. Zakona) obvezniku
PDV – licu „Đ” u skladu sa članom 6. stav 1. tačka
1) Zakona, ako bi promet dobara i usluga (za
koje je obračunat PDV u skladu sa članom 6. stav
5. Zakona) predstavljao promet dobara i usluga
sa pravom na odbitak prethodnog poreza u skla-
du sa Zakonom da pri prenosu celokupne imovine
od strane obveznika PDV – lica „D” obvezniku
PDV – licu „Đ” nisu ispunjeni uslovi iz člana 6.
stav 1. tačka 1) Zakona.
Dodatno napominjemo da, ukoliko neki
od navedenih uslova nije ispunjen, isporuka
svakog dobra i/ili usluge u imovini koja se
prenosi smatra se posebnim prometom. U tom
slučaju, PDV se obračunava u odnosu na svako
dobro odnosno uslugu zasebno, što znači da se
za promet svakog dobra i svake usluge poseb-
no utvrđuje poreski tretman (da li je predmet
oporezivanja PDV-om, da li je oporeziv ili je
oslobođen PDV-a, ko se smatra poreskim du-
žnikom za predmetni promet, nastanak pore-
ske obaveze, osnovica za obračunavanje PDV-a,
stopa PDV-a koja se primenjuje i dr).
Izuzetno od člana 6. stav 5. Zakona o PDV-u,
stav 6. propisuje da se obaveza obračunavanja
PDV-a ne odnosi na opremu i objekte za vršenje
delatnosti i ulaganja u objekte za vršenje delat-
nosti za koje postoji obaveza ispravke odbitka
prethodnog poreza, u skladu sa članom 32. stav 5.
Zakona o PDV-u, budući da je sticalac stupio na
mesto prenosioca u ovom pogledu, kao i da će u
tom slučaju postojati obaveza ispravke, odnosno
smanjenje odbitka prethodnog poreza koji je ko-
rišćen po ovom osnovu.
Naknadno sticanje prava na odbitak
prethodnog poreza
Nabavka opreme i objekata za vršenje
delatnosti
U skladu sa članom 32. stav 1. Zakona o PDV‑u, ob-
veznik koji je ostvario pravo na odbitak prethod-
nog poreza po osnovu nabavke opreme i objekata
za vršenje delatnosti, kao i ulaganja u sopstvene
ili tuđe objekte, osim ulaganja koja se odnose na
redovno održavanje objekata, dužan je da izvrši
ispravku odbitka prethodnog poreza ako prestane
da ispunjava uslove za ostvarivanje ovog prava, i
to u roku kraćem od pet godina od momenta prve
upotrebe za opremu, deset godina od momenta
prve upotrebe za objekte, odnosno deset godina
od momenta završetka ulaganja u objekte.
S druge strane, a u skladu sa članom 32a stav
1. Zakona o PDV-u, obveznik PDV-a koji nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza po osnovu
nabavke opreme i objekata za vršenje delatno-
sti i ulaganja u objekte može da ostvari pravo
na odbitak dela prethodnog poreza ako u roko-
vima propisanim članom 32. stav 1. ovog zakona
ispuni uslove za ostvarivanje prava na odbitak
prethodnog poreza.
Drugim rečima, obvezniku PDV-a koji ini-
cijalno, u momentu nabavke opreme i objeka-
ta za vršenje delatnosti i ulaganja u objekte,
nije ispunjavao uslove za odbitak prethodnog
poreza iz člana 28. stav 1. Zakona o PDV-u, pa
je naknadno ispunio te uslove i to u roku od 5
godina od momenta prve upotrebe za opremu,
odnosno 10 godina od momenta prve upotrebe
za objekte, odnosno završetka ulaganja u objek-
te, omogućeno je da ostvari pravo na odbitak
dela prethodnog poreza.
118 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Do ovakve situacije može da dođe ako, prime-
ra radi, obveznik PDV-a – banka koja nepokret-
nost koristi za potrebe obavljanja prometa koji
je oslobođen PDV-a bez prava na odbitak prethod-
nog poreza, u skladu sa članom 25. stav 2. tačka 4)
Zakona o PDV-u, promeni namenu dobra i počne da
ga upotrebljava za vršenje oporezivog prometa,
npr. davanje u zakup poslovnog prostora.
S tim u vezi, a u skladu sa članom 32a. stav 2.
Zakona o PDV-u, obveznik PDV-a može da ostvari
pravo na odbitak dela prethodnog poreza sra-
zmerno periodu koji je jednak razlici između
gorenavedenih rokova i perioda u kojima obve-
znik nije ispunjavao uslove za ostvarivanje pra-
va na odbitak prethodnog poreza, pri čemu pravo
na odbitak dela prethodnog poreza po osnovu
nabavke ili proizvodnje opreme ili objekata za
vršenje delatnosti, odnosno po osnovu ulaganja
u objekte, stiče u poreskom periodu u kojem su se
stekli uslovi za ostvarivanje ovog prava.
U skladu sa članom 4. Pravilnika o utvrđiva-
nju opreme i objekata za vršenje delatnosti i
ulaganja u objekte, načinu sprovođenja ispravke
odbitka prethodnog poreza i načinu utvrđiva-
nja dela prethodnog poreza za koji naknadno
može da se ostvari pravo na odbitak, za opre-
mu i objekte za vršenje delatnosti i ulaganja
u objekte („Sl. glasnik RS”, br. 120/2012), iznos
dela prethodnog poreza koji obveznik naknad-
no može da odbije utvrđuje se po sledećoj for-
muli:
iznos PDV-a za koji nije posto-
jalo pravo na odbitak pret-
hodnog poreza za opremu ili
objekte za vršenje delatnosti,
odnosno za ulaganje u objekte
X
period
iz člana
32a. stav 2.
izražen u
broju dana
=
iznos
odbitka
prethod-
rok od pet odnosno deset godi- nog poreza
na iz člana 32a. stav 1. izražen
u broju dana
Pored toga, sticalac imovine iz člana 6. stav
1. tačka 1) može da ostvari, u skladu sa članom
32a stav 2. Zakona o PDV-u, pravo na odbitak dela
prethodnog poreza za opremu i objekte za vrše-
nje delatnosti, odnosno za ulaganja u objekte,
po osnovu kojih prenosilac imovine nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza, ako stekne
uslove za ostvarivanje ovog prava u navedenim
rokovima i ako mu prenosilac imovine dosta-
vi neophodne podatke za ostvarivanje prava na
odbitak prethodnog poreza. Ovom prilikom
napominjemo da se u slučaju prenosa iz člana 6.
stav 1. tačka 1) Zakona o PDV-u ne prekidaju nave-
deni rokovi, odnosno u period u kojem uslovi
za ostvarivanje prava na odbitak prethodnog po-
reza nisu bili ispunjeni uračunava se i period
u kojem prenosilac (dela) imovine nije ispunja-
vao uslove za ostvarivanje ovog prava.
U skladu sa članom 32a stav 5. Zakona o PDV-u,
ako obveznik PDV-a koji je ostvario pravo na
odbitak dela prethodnog poreza u skladu sa
stavom 1. ovog člana, prestane da ispunjava
uslove za ostvarivanje prava na odbitak pret-
hodnog poreza pre isteka propisanih rokova,
dužan je da ispravi odbitak prethodnog pore-
za, u skladu sa članom 32, srazmerno periodu
u kojem ne ispunjava uslove za odbitak pret-
hodnog poreza.
Nabavka dobara, osim opreme i objekata za
vršenje delatnosti
Uvođenjem člana 32b Zakona o PDV-u omoguće-
no je naknadno sticanje i ostvarivanje prava na
odbitak prethodnog poreza za lice koje se evi-
dentira za obavezu plaćanja PDV-a, i to za dobra
koja poseduje na dan koji prethodi danu otpoči-
njanja PDV aktivnosti, koja je nabavilo u periodu
od 12 meseci pre otpočinjanja PDV aktivnosti,
pod uslovima da:
● izvršilo je popis dobara i popisnu listu
dostavilo poreskom organu pri podnošenju
prijave za PDV (popisna lista naročito sadrži
podatke o vrsti, količini i datumu nabavke do-
bara, nabavnoj ceni dobara bez PDV-a i iznosu
obračunatog PDV-a);
● poseduje račun koji mu je izdao prethodni uče-
snik u prometu, obveznik PDV-a, u kojem je iska-
zan obračunati PDV za promet dobara, odnosno
carinski dokument o izvršenom uvozu dobara
i iznosu obračunatog PDV-a za uvoz tih dobara;
● platilo je račun isporučiocu dobara, obve-
zniku PDV-a, odnosno PDV je plaćen prilikom
uvoza.
Ovom prilikom treba istaći da pravo na
odbitak prethodnog poreza može da se ostva-
ri samo za dobra, osim dobara koja se smatraju
opremom i objektima za vršenje delatnosti, ali
ne i za usluge.
Pravo na odbitak prethodnog poreza za dobra,
u skladu sa članom 32b stav 3. Zakona o PDV-u, ob-
veznik PDV-a stiče u poreskom periodu u kojem
je izvršio promet sa pravom na odbitak pret-
MAJ 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 119
POREZI
hodnog poreza tih dobara, odnosno dobara pro-
izvedenih ili sastavljenih od tih dobara.
Na kraju treba istaći da se u polju 108 PDV
prijave, odnosno u polju 8e.3 POPDV obrasca is-
kazuju podaci o iznosu za koji je povećan iznos
koji može da se odbije kao prethodni porez po
osnovu:
● naknadnog sticanja prava na odbitak prethod-
nog poreza za opremu i objekte za vršenje de-
latnosti, odnosno ulaganje u objekte za vršenje
delatnosti u skladu sa članom 32a ZPDV-a;
● sticanja prava na odbitak prethodnog pore-
za prilikom evidentiranja za obavezu plaćanja
PDV-a u skladu sa članom 32b ZPDV-a.
PDV tretman odobravanja popusta uz
protivčinidbu
Jedna od čestih situacija u praksi, vezana
prevashodno za male i velike trgovinske lance,
jeste odobravanje npr. „popusta” za prodata do-
bra ukoliko roba tog dobavljača bude izložena
na određenom (vidljivijem) mestu u okviru pro-
dajnog objekta. Budući da u konkretnom slučaju s
razlogom može da se tvrdi da npr. trgovinski
lanac isticanjem određenih proizvoda pruža
uslugu dobavljaču, koja može da se okarakteri-
še kao usluga marketinga, poreski inspektori
su u nekoliko navrata kažnjavali poreske ob-
veznike (trgovinske lance) koji ovim povodom
nisu izdavali račune i obračunavali PDV, kao
i proizvođače/distributere tih dobara pošto
nisu ispunjeni uslovi za korekciju osnovice i
obračun PDV-a.
Naime, usled situacije koja je zatečena u praksi,
članom 4. stav 7. Pravilnika o načinu izmene po-
reske osnovice za obračunavanje poreza na dodatu
vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 86/2015) ekspli-
citno je propisano da se ne smatra da je došlo do
smanjenja osnovice ukoliko obveznik PDV-a koji je
izvršio oporezivi promet dobara ili usluga nak-
nadno smanji iznos naknade za taj promet na ime
protivčinidbe izvršene od strane primaoca do-
bara ili usluga, odnosno trećeg lica.
Uzimajući u obzir činjenicu da se „popust”
odobrava za konkretnu protivčinidbu (npr.
isticanje dobara), kao i da odobreni popust
suštinski predstavlja naknadu za tu protivči-
nidbu, osnovano može da se tvrdi da je poreski
obveznik trebalo da izda račun i obračuna PDV
za pruženu uslugu na iznos „popusta”.
U prilog navedenom ide i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 011-00-00087/2015-04 od
18. 2. 2016. godine, u kome se navodi: U slučaju
kada faktički ne dolazi do smanjenja naknade za
izvršeni promet dobara, već do promene struk-
ture te naknade, u smislu da isporučilac dobara
za izvršeni promet potražuje manji iznos nov-
čanih sredstava, a na ime umanjenja tog iznosa po-
tražuje dobra ili usluge, u tom slučaju smatra
se da nije došlo do smanjenja poreske osnovice
za izvršeni promet dobara.
Napominjemo da, iako je krajnji PDV efekat
za državu nula (izdavanjem knjižnog odobre-
nja dobavljač umanjuje sopstvenu PDV obavezu,
dok je npr. trgovinski lanac uvećava na osnovu
knjižnog odobrenja, a u obrnutoj situaciji trgo-
vinski lanac obračunava izlazni PDV, dok doba-
vljač taj PDV koristi kao prethodni), lice koje je
pružilo uslugu nije ispunilo zakonom predviđe-
ne obaveze, pa shodno tome poreski inspektori
mogu da izreknu prekršajnu kaznu.
Umanjenje osnovice za obračun PDV-a
usled nenaplativosti potraživanja
Budući da u praksi poreski obveznici ima-
ju nenaplativa potraživanja, za koja su bili u
obavezi da obračunaju i plate PDV, često se po-
stavlja pitanje pod kojim okolnostima je mogu-
će umanjiti trošak nastao usled nenaplativog
potraživanja tako što će se (barem) umanjiti
obaveza za PDV.
U tom smislu obveznik PDV-a može da
smanji osnovicu za obračun PDV-a za iznos
naknade koji nije naplaćen samo na osnovu pra-
vosnažne odluke suda o zaključenom stečajnom
postupku, odnosno na osnovu overenog prepisa
zapisnika o sudskom poravnanju. Naime, u slu-
čaju kada je do nemogućnosti naplate naknade
ili dela naknade za izvršeni promet dobara
ili usluga došlo iz nekih drugih razloga, po-
put zastarelosti potraživanja, obustavljanja
postupka prinudne naplate, na osnovu Ugovora
o vansudskom poravnanju i slično, obveznik
PDV-a nema pravo da izvrši smanjenje osno-
vice za obračunavanje PDV-a za iznos naknade
koji nije naplaćen, u skladu sa članom 21. stav
5. Zakona o PDV-u.
120 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
S druge strane, obveznik PDV-a koji je izvr-
šio oporezivi promet ima pravo da, na osnovu
pravosnažnog rešenja suda o zaključenju stečaj-
nog postupka nad primaocem dobara ili usluga,
odnosno na osnovu overenog prepisa zapisnika
o sudskom poravnanju, smanji osnovicu za iznos
naknade ili dela naknade za isporučena dobra
ili usluge koji nije naplaćen. Izmena osnovice u
ovom slučaju vrši se u poreskom periodu u kojem
je nastupila izmena.
Pritom treba istaći da je, u skladu sa članom
21. stav 6. Zakona o PDV-u, obveznik koji je izme-
nio osnovicu, a potom primio naknadu ili deo
naknade za isporučena dobra ili usluge u vezi sa
kojima je dozvoljena izmena osnovice, dužan da
na primljeni iznos naknade obračuna PDV.
S tim u vezi izdvojeno je i Mišljenje Mini-
starstva finansija br. 430-00-00103/2018-04 od
5. 6. 2018. godine, u kome se navodi: Obveznik
PDV koji je izvršio oporezivi promet dobara i
usluga ima pravo da, na osnovu pravosnažnog re-
šenja suda o zaključenju stečajnog postupka nad
primaocem dobara ili usluga, smanji osnovicu za
obračunavanje PDV i iznos obračunatog PDV za
iznos naknade za isporučena dobra ili pružene
usluge koji nije naplaćen. Pored toga, ako obve-
znik PDV, koji je na osnovu pravosnažnog reše-
nja suda o zaključenju stečajnog postupka smanjio
osnovicu za obračunavanje PDV i iznos obraču-
natog PDV za iznos naknade ili dela naknade za
isporučena dobra ili usluge koji nije naplaćen,
primi naknadu ili deo naknade za taj promet,
dužan je da po tom osnovu obračuna i plati PDV
u skladu sa Zakonom.
Obveznik PDV-a vrši smanjenje osnovice
za obračunavanje PDV-a tako što u PDV prijavi
koju podnosi za poreski period u kojem je reše-
nje suda o zaključenju stečajnog postupka postalo
pravosnažno (ili u nekom narednom periodu),
odnosno u periodu kada je pribavljen overeni
prepis zapisnika o sudskom poravnanju, u po-
ljima 003 odnosno 004 smanjuje iznos poreske
osnovice za iznos za koji je smanjena poreska
osnovica, a u polju 103 odnosno 104 smanjuje iz-
nos obračunatog PDV-a za iznos za koji je sma-
njen obračunati PDV. Ako iznos PDV-a iz polja
103 odnosno 104 nije dovoljan da bi se izvršilo
smanjenje iznosa obračunatog PDV-a, u polju 108
povećava se iznos PDV-a koji može da se odbije
kao prethodni porez.
Umanjenje osnovice i PDV-a za iznos naknade
koji nije naplaćen, a pod pretpostavkom da su is-
punjeni gorenavedeni uslovi, iskazuje se u polju
3.6. POPDV obrasca. PS