Posredovanje ima karakter usluge koja je predmet oporezivanja PDV-om ukoliko su ispunjeni sledeći opšti uslovi: posrednik je obveznik PDV-a koji pruža usluge posredovanja u okviru obavljanja svoje delatnosti; posredovanje se vrši uz naknadu, s tim što i promet usluge bez naknade može biti oporeziv PDV-om ukoliko je posredovanje izvršeno u neposlovne svrhe obveznika; mesto prometa usluga posredovanja je Republika Srbija u smislu određivanja mesta prometa usluga.
[pdfjs-viewer url=“https%3A%2F%2Fwww.poslovnisavetnik.net%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F10%2FPS35-134.pdf“ viewer_width=100% viewer_height=1360px fullscreen=true download=true print=true]
134 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
dipl. ekon. Tanja Đelkapić, mlađi savetnik u Ministarstvu finansija
Usluge posredovanja sa aspekta
PDV-a
Posredovanje ima karakter usluge koja je predmet oporezivanja PDV-om uko-
liko su ispunjeni sledeći opšti uslovi: posrednik je obveznik PDV-a koji
pruža usluge posredovanja u okviru obavljanja svoje delatnosti; posredovanje
se vrši uz naknadu, s tim što i promet usluge bez naknade može biti opore-
ziv PDV-om ukoliko je posredovanje izvršeno u neposlovne svrhe obveznika;
mesto prometa usluga posredovanja je Republika Srbija u smislu određivanja
mesta prometa usluga.
Uvod
Posredovanje je, kao obligacioni odnos,
uređeno odredbama Zakona o obligacionim od-
nosima („Sl. list SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 45/89 –
odluka USJ i 57/89, „Sl. list SRJ”, br. 31/93, i „Sl.
list SCG”, br. 1/2003 – Ustavna povelja – dalje:
Zakon o obligacionim odnosima). Ovim zako-
nom uređena su prava i obaveze dveju ugovorenih
strana – posrednika i nalogodavca.
Ugovorom o posredovanju obavezuje se po-
srednik da nastoji da nađe i dovede u vezu sa
nalogodavcem lice koje bi s njim pregovaralo o
zaključenju određenog ugovora, a nalogodavac se
obavezuje da mu isplati određenu naknadu ako taj
ugovor bude zaključen. Kad je ugovoreno da će po-
srednik imati pravo na određenu naknadu i ako
njegovo nastojanje ostane bez rezultata, o takvom
ugovoru sudiće se prema odredbama koje važe za
ugovor o delu.
U skladu sa Zakonom o porezu na dodatu vred-
nost („Sl. glasnik RS”, br. 84/04, 86/04 − isprav-
ka, 61/05, 61/07, 93/12, 108/13, 68/14 − dr. zakon,
142/14, 83/15, 108/16, 113/17 i 30/18 – dalje: Zakon o
PDV-u), posredovanje ima karakter usluge koja je
predmet oporezivanja PDV-om ukoliko su ispu-
njeni sledeći opšti uslovi:
● posrednik je obveznik PDV-a koji pruža usluge
posredovanja u okviru obavljanja svoje delatno-
sti;
● posredovanje se vrši uz naknadu, s tim što i
promet usluge bez naknade može biti oporeziv
PDV-om ukoliko je posredovanje izvršeno u ne-
poslovne svrhe obveznika, u smislu člana 5. stav
4. tačka 2) Zakona o PDV-u (pružanje usluga koje
poreski obveznik izvrši bez naknade za lične
potrebe osnivača, vlasnika, zaposlenih ili dru-
gih lica, odnosno drugo pružanje usluga bez nak-
nade u neposlovne svrhe poreskog obveznika);
● mesto prometa usluga posredovanja je Republi-
ka Srbija u smislu određivanja mesta prometa
usluga.
Ukoliko strano lice (lice koje nema
sedište ni stalnu poslovnu jedinicu,
odnosno prebivalište na teritoriji Repu-
blike Srbije) pruža uslugu posredovanja u
Republici Srbiji (u skladu sa odredbama
člana 12. Zakona o PDV-u), promet te usluge
predmet je oporezivanja PDV-om, a poreski
dužnik je pomenuto strano lice ako se evi-
dentiralo kao obveznik PDV-a u Republici.
Ukoliko strano lice nije registrovano u si-
stemu PDV-a na teritoriji Republike Srbije,
primalac usluge posredovanja (domaće lice)
ima obavezu internog obračuna i iskazivanja
PDV-a u svojim poslovnim knjigama.
Od kako je na snazi „novi” član 12. Zakona
o PDV-u nisu sve usluge posredovanja predmet
oporezivanja. S tim u vezi potrebno je pre is-
postavljanja računa za usluge posredovanja utvr-
diti mesto prometa usluga i ko je primalac te
usluge:
● ako se promet usluga vrši poreskom obve-
zniku, mestom prometa usluga smatra se mesto
u kojem primalac usluga ima sedište ili stalnu
poslovnu jedinicu, ako se promet usluga vrši
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 135
POREZI
stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u
mestu u kojem primalac usluga ima sedište, od-
nosno mesto u kojem primalac usluga ima prebi-
valište ili boravište;
● mestom prometa usluga posredovanja prili-
kom prometa dobara ili usluga, koja se pruža
licu koje nije poreski obveznik, smatra se me-
sto u kojem je izvršen promet dobara ili usluga
koji je predmet posredovanja;
● mestom prometa usluga u vezi sa nepokretno-
stima, uključujući i usluge posredovanja pri pro-
metu nepokretnosti, smatra se mesto u kojem se
nalazi nepokretnost.
Prema tome, mesto prometa usluge posredo-
vanja zavisi od toga da li je primalac te usluge
lice koje se smatra poreskim obveznikom ili
je u pitanju lice koje se ne smatra poreskim ob-
veznikom. Međutim, kada su u pitanju usluge po-
sredovanja prilikom prometa nepokretnosti,
mesto prometa određuje se prema mestu u kome
se nepokretnost nalazi, nezavisno od statusa
primaoca usluge.
Određivanje mesta prometa usluge
posredovanja kada je primalac usluge
poreski obveznik
Mesto prometa usluge posredovanja kada je
primalac usluge poreski obveznik utvrđuje se
prema tome gde primalac usluga ima sedište.
Sedište primaoca usluga poreskog obveznika
presudno je za određivanje da li će usluga posre-
dovanja biti iskazana sa PDV-om ili ne.
Sedište primaoca usluge je presudno, bez
obzira na to da li su primaoci usluge:
● lica koja obavljaju delatnost kao trajnu aktiv-
nost, bez obzira na cilj te delatnosti (npr. pri-
vredno društvo, preduzetnik, udruženje i sl.);
● pravna lica, državni organi, organi terito-
rijalne autonomije i jedinice lokalne samou-
prave sa sedištem u Republici;
● strana pravna lica, državni organi, organi
teritorijalne autonomije i lokalne samouprave
registrovani za plaćanje poreza na potrošnju u
državi u kojoj imaju sedište.
Kada obveznik PDV-a pruža uslugu po-
sredovanja licu koje ima sedište u ino-
stranstvu (npr. obveznik PDV-a pruža uslugu
stranom privrednom društvu), takva usluga
neće biti predmet oporezivanja PDV-om.
Kada domaće lice, obveznik PDV-a, pruža
usluge posredovanja licima na teritoriji Sr-
bije, navedena usluga je predmet oporezivanja,
osim ako nisu ispunjeni uslovi za poresko oslo-
bođenje iz čl. 24. i 25. Zakona o PDV-u.
Dakle, kada se usluge posredovanja pru-
žaju obveznicima PDV-a, privrednim
subjektima koji imaju sedište u inostranstvu,
PDV se ne obračunava i ne plaća. U suprotnom,
kada strano lice pruža uslugu posredovanja
domaćem licu, a nije evidentirano u sistemu
PDV-a u Republici Srbiji, mesto prometa te
usluge određuje se prema mestu u kome pri-
malac ima sedište, bez obzira na to da li se
radi o preduzeću, preduzetniku ili državnim
institucijama. Primalac usluga je dužan da
sam izvrši interni obračun PDV-a.
Ministarstvo finansija objavilo je Mišlje-
nje broj 011-00-01022 od 11. aprila 2019. godine,
u vezi sa poreskim tretmanom prometa usluge
posredovanja pri prometu dobara koja se iz ino-
stranstva otpremaju u Republiku Srbiju, prema
kome: Prema Zakonu o obligacionim odnosima
(„Službeni list SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 45/89 −
odluka USJ i 57/89, „Službeni list SRJ”, br. 31/93
i „Službeni list SCG”, br. 1/03 − Ustavna povelja,
u daljem tekstu ZOO), ugovorom o trgovinskom
zastupanju obavezuje se zastupnik da se stalno
stara da treća lica zaključuju ugovore sa njegovim
nalogodavcem, i da u tom smislu posreduje između
njih i nalogodavaca, kao i da po dobijenom ovla-
šćenju zaključuje ugovore sa trećim licima u ime
i za račun nalogodavaca, a ovaj se obavezuje da mu
za svaki zaključeni ugovor isplati određenu nak-
nadu (proviziju), dok se ugovorom o posredovanju
obavezuje posrednik da nastoji naći i dovesti u
vezu sa nalogodavcem lice koje bi s njim pregova-
ralo o zaključenju određenog ugovora, a nalogoda-
vac se obavezuje da mu isplati određenu naknadu,
ako taj ugovor bude zaključen. Nezavisno od toga
što se ugovor o trgovinskom zastupanju i ugovor
o posredovanju razlikuju, pre svega po pitanju
prava zastupnika da u ime i za račun nalogodav-
ca zaključi ugovor, u slučaju kada je cilj ugovora o
trgovinskom zastupanju, odnosno ugovora o posre-
dovanju, zaključivanje ugovora o prodaji dobara, sa
aspekta Zakona smatra se da obveznik PDV − za-
stupnik, odnosno posrednik vrši promet usluge
posredovanja kod prometa tih dobara.
136 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Mesto prometa usluga određuje se u zavisno-
sti od toga da li se usluge pružaju poreskom
obvezniku ili licu koje nije poreski obveznik,
u smislu člana 12. Zakona o PDV, pri čemu je Za-
konom o PDV uređeno koja se lica smatraju po-
reskim obveznicima za svrhu primene pravila
za određivanje mesta prometa usluga. U slučaju
kada za određivanje mesta prometa usluga koje
se pružaju poreskom obvezniku nisu propisani
izuzeci od primene načela propisanog članom 12.
stav 4. Zakona, mesto prometa usluga određuje
se u skladu sa tim načelom. Prema navedenom na-
čelu, tj. prema članu 12. stav 4. Zakona, mestom
prometa usluga koje se vrše poreskom obvezniku
smatra se mesto u kojem primalac usluga ima se-
dište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se pro-
met usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja
se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima
sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga
ima prebivalište ili boravište. S tim u vezi,
kada obveznik PDV − privredno društvo sa se-
dištem u Republici Srbiji pruža usluge posre-
dovanja kod prometa dobara koja se otpremaju
iz inostranstva u Republiku Srbiju stranom
pravnom licu, tj. licu koje u Republici Srbiji
nema sedište ni stalnu poslovnu jedinicu kojoj
se pruža usluga, mesto prometa tih usluga je me-
sto u inostranstvu u kojem se nalazi sedište
primaoca usluge − poreskog obveznika iz člana 12.
Zakona o PDV, odnosno mesto u inostranstvu
njegove poslovne jedinice kojoj se pruža usluga.
Prema tome, na naknadu za promet predmetne
usluge (iznos provizije za posredovanje), PDV se
ne obračunava i ne plaća.
Primer: Obveznik PDV-a pruža uslugu
posredovanja stranom privrednom društvu,
pomaže mu da to strano lice stupi u
poslovni odnos sa nekom drugom firmom u
Srbiji radi dalje poslovne saradnje
Domaća firma, obveznik PDV-a, ispostavlja
račun za pruženu uslugu stranom licu – prima-
ocu usluge bez PDV-a, jer je mesto prometa pred-
metne usluge inostranstvo. Obveznik PDV-a ne
obračunava PDV, a u računu koji izdaje po ovom
osnovu navodi da PDV nije obračunat saglasno
odredbi člana 12. stav 4. Zakona o PDV-u.
Određivanje mesta prometa usluge
posredovanja kada je primalac
usluge lice koje nije poreski
obveznik
U slučajevima kada je primalac usluge posre-
dovanja lice koje se ne smatra poreskim obve-
znikom iz člana 12. Zakona o PDV-u (najčešće je
to slučaj kada je primalac usluge posredovanja
fizičko lice koje ne obavlja delatnost), mesto
prometa usluge posredovanja zavisiće od mesta
prometa dobara i usluga koji je predmet usluge
posredovanja.
Ako je mesto prometa dobara i usluga koji je
predmet usluge posredovanja Republika Srbija,
i mesto prometa usluge posredovanja licu koje
nije poreski obveznik takođe će biti Republi-
ka Srbija, tj. usluga posredovanja biće predmet
oporezivanja.
Ukoliko je mesto prometa dobara ili usluga
koji je predmet posredovanja inostranstvo, uslu-
ga posredovanja licu koje nije poreski obveznik
neće biti predmet oporezivanja budući da je me-
sto prometa te usluge inostranstvo.
Prilikom određivanja mesta prometa usluge
posredovanja nije od uticaja u kom mestu pri-
malac usluge posredovanja ima prebivalište
odnosno sedište, već je isključivo bitno gde je
mesto prometa dobara i usluga za koji se vrši
posredovanje.
Primer: Obveznik PDV-a pruža uslugu
posredovanja stranom fizičkom licu koje
ne obavlja delatnost na teritoriji
Republike Srbije
Mesto prometa usluge posredovanja u ovom
slučaju je Republika Srbija. Primalac usluge,
strano fizičko lice ima prebivalište u ino-
stranstvu, a usluga je pružena u Srbiji. Znači da
nije od uticaja to što je prebivalište primaoca
usluge inostranstvo jer je usluga pružena na te-
ritoriji Republike Srbije i oporeziva je jer je
pruža lice koje je obveznik PDV-a.
Određivanje mesta prometa usluga
posredovanja prilikom prometa
nepokretnosti
Kada su u pitanju usluge posredovanja veza-
ne za nepokretnost, mesto prometa određuje
se prema mestu u kome se nalazi nepokretnost
koja je predmet posredovanja, i to bez obzira
na to da li je primalac usluge poreski obve-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 137
POREZI
znik ili lice koje se ne smatra poreskim ob-
veznikom.
Usluge posredovanja pri prometu nepokret-
nosti definisane su Pravilnikom o utvrđivanju
usluga u vezi sa nepokretnostima za svrhu odre-
đivanja mesta prometa usluga, u smislu Zakona
o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”,
broj 21/17).
Uslugama u vezi sa nepokretnostima smatra
se posredovanje prilikom prodaje, davanja u
lizing ili iznajmljivanja nepokretnosti, kao i
prilikom uspostavljanja, odnosno prenosa odre-
đenih koristi od nepokretnosti ili stvarnih
prava na nepokretnosti (materijalnih ili ne-
materijalnih).
Znači, kada se usluga posredovanja u
navedenim slučajevima pruža u vezi sa
nepokretnosti koja se nalazi na teritoriji
Republike Srbije, mesto prometa te usluge
biće Republika Srbija, i to bez obzira na to
da li pomenutu uslugu pruža obveznik PDV-a
ili strano lice koje se nije evidentiralo kao
obveznik PDV-a u Republici Srbiji, kao i bez
obzira na to da li primalac usluge ima status
poreskog obveznika ili lica koje se ne smatra
poreskim obveznikom i u kom mestu ima sedi-
šte odnosno prebivalište.
Kada se usluga posredovanja pruža u vezi sa
nepokretnosti koja se nalazi u inostranstvu,
usluga posredovanja neće biti predmet opore-
zivanja PDV-om, i to bez obzira na to koje lice
pruža odnosno prima uslugu posredovanja.
Uslugama u vezi sa nepokretnostima, u smislu
člana 12. stav 6. tačka 1) Zakona o PDV-u, ne sma-
traju se, između ostalog, usluge posredovanje
pri smeštaju u hotelima, motelima, kampovima
i drugim ugostiteljskim objektima za smeštaj.
Primer: Određivanje mesta prometa usluga
posredovanja pri smeštaju u hotelima koje
obveznik PDV-a pruža pravnim licima sa
sedištem u Republici Srbiji ili
u inostranstvu
Prema članu 12. stav 4. Zakona o PDV-u, mestom
prometa usluga koji se vrši poreskom obvezniku
smatra se mesto u kojem primalac usluga ima se-
dište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se pro-
met usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja
se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima
sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga
ima prebivalište ili boravište.
U skladu sa navedenim, kada obveznik PDV-a
pruža uslugu posredovanja pri smeštaju u hote-
lima pravnim licima sa sedištem u Republici
Srbiji ili u inostranstvu, koja se smatraju pore-
skim obveznicima iz člana 12. Zakona o PDV-u,
reč je o uslugama čije se mesto prometa određuje
u skladu sa članom 12. stav 4. Zakona o PDV-u, tj.
prema mestu u kojem se nalazi sedište prima-
oca usluga ili stalna poslovna jedinica ako se
promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici
koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga
ima sedište.
Naime, usluge posredovanja pri smeštaju u
hotelima ne smatraju se uslugama u vezi sa nepo-
kretnostima iz člana 12. stav 6. tačka 1) Zakona o
PDV-u, za koje se mesto prometa određuje prema
mestu u kojem se nalazi nepokretnost.
Prema tome, promet usluga posredovanja
pri smeštaju u hotelima koji se vrši pravnom
licu sa sedištem u inostranstvu nije predmet
oporezivanja PDV-om (što znači da se po osno-
vu pružanja tih usluga PDV ne obračunava i ne
plaća), dok se promet usluga posredovanja pri
smeštaju u hotelima koji se vrši pravnom licu
sa sedištem u Republici Srbiji oporezuje po
opštoj poreskoj stopi PDV-a od 20%. Pored toga,
napominjemo i da za određivanje mesta prome-
ta usluga posredovanja pri smeštaju u hotelima
koje se pružaju pravnim licima − poreskim ob-
veznicima iz člana 12. Zakona o PDV-u, nije od
značaja mesto u kojem se nalazi hotel, tj. da li
se hotel nalazi u Republici Srbiji ili u ino-
stranstvu.
Vreme prometa usluge posredovanja
Prema odredbama člana 15. stav 1. Zakona o
PDV-u, usluga se smatra pruženom na dan kada je:
● završeno pojedinačno pružanje usluge;
● prestao pravni osnov pružanja usluge – u slu-
čaju pružanja vremenski ograničenih ili neo-
graničenih usluga.
Kada su u pitanju usluge posredovanja, u veći-
ni slučajeva vreme prometa određuje se na osno-
vu toga kada je završeno pojedinačno pružanje
usluge, jer je svrha posredovanja zaključivanje
ugovora između nalogodavca i trećih lica, a ne
pružanje usluge posredovanja u određenom vre-
menskom periodu.
138 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Posrednik stiče pravo na naknadu u času za-
ključenja ugovora za koji je posredovao, ako dru-
gačije nije ugovoreno. Međutim, ako je ugovor
zaključen pod odložnim uslovom, posrednik
stiče pravo na naknadu tek kad se uslov ostvari.
Kad je ugovor zaključen pod raskidnim uslo-
vom, ostvarenje uslova nema uticaja na posred-
nikovo pravo na naknadu.
U slučaju nevažnosti ugovora, posrednik ima
pravo na naknadu ako mu uzrok nevažnosti nije
bio poznat.
U skladu sa navedenim, usluga posredovanja
smatra se izvršenom u momentu zaključenja ugo-
vora koji je bio predmet posredovanja, odnosno,
ako je ugovor zaključen sa određenim uslovom,
promet usluge posredovanja nastaje kada se taj
uslov ostvari. U tom momentu nastaje poreska
obaveza, s tim što, ukoliko je posrednik pri-
mio avans pre zaključivanja ugovora koji je
predmet posredovanja, poreska obaveza nastaje
na dan prijema avansa, u skladu sa članom 16. Za-
kona o PDV-u.
Usluge posredovanja koje su
oslobođene PDV-a s pravom na
odbitak prethodnog poreza
Prema odredbi člana 24. stav 1. tačka 17) Zako-
na o PDV-u, PDV se ne plaća na usluge posredova-
nja koje se odnose na promet dobara i usluga iz
t. 1)–16) ovog stava.
Kada obveznik PDV-a pruža uslugu posredo-
vanja prilikom prometa dobara i usluga koji je,
u skladu sa članom 24. Zakona o PDV-u, oslobo-
đen PDV-a, pomenuta usluga takođe je oslobođena
PDV-a, a obveznik ima pravo na odbitak prethod-
nog poreza pod opštim uslovima.
Primera radi, obveznik PDV-a domaćem
pravnom licu pruža uslugu posredova-
nja pri izvozu dobara. Da bi ova usluga bila
oslobođena od PDV-a, potrebno je da su ispu-
njeni svi uslovi za oslobođenje od PDV-a po
osnovu izvoza dobara, tj. potrebno je da obve-
znik PDV-a koji izvozi dobra poseduje izvoznu
deklaraciju kojom se potvrđuje da su dobra ot-
premljena u inostranstvo, ali obveznik PDV-a
koji pruža uslugu posredovanja pri izvozu ne
mora da poseduje tu deklaraciju da bi se oslo-
bodio od PDV-a.
Ista je situacija u slučaju posredovanja pri
usluzi prevoza dobara koja se uvoze – da bi se
usluga prevoza oslobodila od PDV-a, potrebno je
da je naknada za tu uslugu uračunata u osnovicu za
obračun PDV-a pri uvozu dobara. Međutim, nak-
nada za uslugu posredovanja pri pružanju pred-
metne usluge prevoza ne mora biti uračunata u
osnovicu za obračun PDV-a pri uvozu dobara da
bi se oslobodila od PDV-a (po osnovu člana 24.
stav 1. tačka 17) Zakona o PDV-u), već je za ostva-
rivanje prava na oslobođenje usluge posredova-
nja bitno da su ispunjeni uslovi za oslobođenje
usluge prevoza u smislu člana 24. stav 1. tačka 1)
Zakona o PDV-u.
Napomena: Posrednik ne mora da poseduje
bilo kakvu dokumentaciju koja bi potvrdila da
se radi o usluzi posredovanja pri izvozu doba-
ra radi otklanjanja neprijatnosti i dokazivanja
inspekciji da je stvarno reč o usluzi posredo-
vanja pri izvozu, a najbolje je da obveznik PDV-a
koji je ispostavio račun za uslugu posredovanja
pri izvozu poseduje fotokopiju izvozne doku-
mentacije svog klijenta.
Primer: Poreski tretman usluga
posredovanja prilikom privremenog
uvoza dobara u Republiku Srbiju koji
vrši obveznik PDV-a (špediter) drugom
obvezniku PDV-a
U skladu sa Zakonom o PDV-u, za prevozne i
ostale usluge koje su u vezi sa izvozom, tranzitom
ili privremenim uvozom dobara propisano je po-
resko oslobođenje sa pravom na odbitak prethod-
nog poreza. Isto poresko oslobođenje propisano
je i za promet usluge posredovanja pri prevoznim
i ostalim uslugama koje su u vezi sa izvozom, tran-
zitom ili privremenim uvozom dobara.
Shodno navedenom, kada obveznik PDV-a
(špediter) pruža uslugu posredovanja prilikom
prometa dobara (opreme) koja se iz inostran-
stva privremeno uvoze u Republiku Srbiju ob-
vezniku PDV-a, na naknadu za promet ove usluge
(iznos provizije za posredovanje), bez PDV-a, ne
obračunava se i ne plaća PDV.
Usluge posredovanja koje su oslobođene
PDV-a bez prava na odbitak prethodnog
poreza
Poreska oslobođenja za promet dobara i uslu-
ga bez prava na odbitak prethodnog poreza ure-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 139
POREZI
đena su odredbama člana 25. Zakona o PDV-u. Za
razliku od poreskih oslobođenja sa pravom na
odbitak prethodnog poreza, kod kojih je propisa-
no poresko oslobođenje za promet usluge posre-
dovanja, koja se odnosi na promet svih dobara i
usluga iz člana 24. stav 1. Zakona o PDV-u, pore-
sko oslobođenje za promet usluge posredovanja
iz člana 25. Zakona o PDV-u odnosi se samo na
pojedine promete dobara i usluga iz stava 1. tog
člana.
Poresko oslobođenje bez prava na odbitak
prethodnog poreza odnosi se na:
● poslovanja i posredovanja u poslovanju za-
konskim sredstvima plaćanja, osim papirnog i
kovanog novca koji se ne koristi kao zakonsko
sredstvo plaćanja ili ima numizmatičku vred-
nost;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju akci-
jama, udelima u društvima i udruženjima, obve-
znicama i drugim hartijama od vrednosti, osim
poslovanja koje se odnosi na čuvanje i upravljanje
hartijama od vrednosti;
● kreditne poslove, uključujući posredovanje,
kao i novčane pozajmice;
● preuzimanje obaveza, garancija i drugih sred-
stava obezbeđenja, uključujući posredovanje;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju depo-
zitima, tekućim i žiro računima, nalozima za
plaćanje, kao i platnim prometom i doznakama;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju nov-
čanim potraživanjima, čekovima, menicama i
drugim sličnim hartijama od vrednosti, osim
naplate potraživanja za druga lica;
● posredovanje kod usluga osiguranja i reosigu-
ranja.
Primer: Poreski tretman naknade za
usluge platnih transakcija koje obveznik
PDV-a − institucija elektronskog novca
pruža vlasnicima platnih računa, odnosno
naknade za usluge posredovanja pri
transferu novca koje pruža obveznik
PDV-a – distributer
Zakonom o PDV-u propisano je poresko oslo-
bođenje bez prava na odbitak prethodnog pore-
za za promet usluga omogućavanja uplate gotovog
novca na platni račun, tj. račun na kojem se evi-
dentira stanje elektronskog novca (uplatom na
prodajnim mestima distributera, uplatom putem
e-banking sistema banaka, odnosno gotovinom
preko uplatnice, kao i davanjem naloga za pre-
nos sredstava sa računa banke), isplate gotovog
novca sa platnog računa na prodajnim mestima
distributera (tzv. otkup elektronskog novca),
prenosa novčanih sredstava sa platnog na drugi
platni račun (korišćenjem aplikacije na mobil-
nom telefonu), platnih transakcija, tih plaćanja
sa platnog računa (npr. kupovina dobara putem
interneta), kao i transfera novca (koji podra-
zumeva da pošiljalac novca – vlasnik platnog
računa na prodajnom mestu distributera šalje
novac primaocu novca, a da primalac novca na
prodajnom mestu distributera, bez obaveze da
poseduje platni račun, primi poslati novac u
gotovini), koje se pružaju u skladu sa zakonom
kojim se uređuju platne usluge.
Prema tome, na naknadu za usluge isplate go-
tovog novca sa platnog računa, platnih trans-
akcija i transfera novca, koje obveznik PDV-a
– institucija elektronskog novca pruža vlasni-
cima platnih računa, PDV se ne obračunava i ne
plaća.
Takođe, na naknadu za usluge posredovanja
pri uplati novca na platni račun, isplate goto-
vog novca sa platnog računa i transfera novca,
koje pruža obveznik PDV-a – distributer, PDV
se ne obračunava i ne plaća.
Po osnovu prometa predmetnih usluga obve-
znik PDV-a – institucija elektronskog novca,
odnosno distributer nema pravo na odbitak
prethodnog poreza.
Promet usluga posredovanja koje se od-
nose na ostali promet dobara i usluga
iz člana 25. Zakona oporeziv je pod opštim
pravilima.
Na primer, kada obveznik PDV-a pruža
uslugu posredovanja u vezi sa prometom ze-
mljišta koje se nalazi u Republici Srbiji,
dužan je da na naknadu za tu uslugu obračuna
PDV, nezavisno od toga što je promet zemlji-
šta oslobođen od PDV-a u skladu sa članom
25. stav 2. tačka 2) Zakona o PDV-u. Takođe, pro-
met usluga zakupa stanova, ako se koriste za
stambene potrebe, oslobođen je PDV-a, dok je
s druge strane promet usluge posredovanja u
prometu te usluge oporeziv PDV-om.
140 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Primer: Posrednik (banka) obavezuje se da
će vršiti obaveštavanje i informisanje
klijenata o radu Penzionog fonda, da će
posredovati u zaključenju ugovora između
Fonda i klijenata i sl.
Banka je zaključila ugovor o posredovanju sa
akcionarskim društvom za upravljanje dobro-
voljnim penzijskim fondom. U slučaju zaključe-
nja ugovora između klijenta i Fonda, banka stiče
pravo na naknadu.
U ovom primeru ne radi se o prometu novca
i kapitala u okviru poslovanja društva za upra-
vljanje penzijskim fondovima, već o prometu
usluga obaveštavanja i informisanja klijenata,
posredovanja u zaključivanju ugovora i drugih
usluga koje vrši lice koje se ne bavi upravlja-
njem dobrovoljnim penzijskim fondovima.
S obzirom na to da za ovakve vrste usluga nije
propisano poresko oslobođenje od PDV-a, po-
slovna banka koja vrši navedeni promet usluga
dužna je da obračuna PDV u skladu sa opštim
pravilima iz Zakona o PDV-u.
Napomena: Kada obveznik PDV-a izvrši
poslove za čiji je promet Zakonom o PDV-u
propisano poresko oslobođenje bez prava na
odbitak prethodnog poreza, pri čemu na taj
promet obračuna PDV, primalac usluge nema
pravo da odbije pomenuti PDV kao prethodni
porez. Obveznik PDV-a koji je obračunao PDV
za promet usluge za koji je propisano poresko
oslobođenje bez prava na odbitak prethodnog
poreza i u računu iskazao obračunati PDV, du-
žan je da tako iskazani PDV plati, dok u novom
računu ne ispravi iznos PDV-a.
PS
POREZI
dipl. ekon. Tanja Đelkapić, mlađi savetnik u Ministarstvu finansija
Usluge posredovanja sa aspekta
PDV-a
Posredovanje ima karakter usluge koja je predmet oporezivanja PDV-om uko-
liko su ispunjeni sledeći opšti uslovi: posrednik je obveznik PDV-a koji
pruža usluge posredovanja u okviru obavljanja svoje delatnosti; posredovanje
se vrši uz naknadu, s tim što i promet usluge bez naknade može biti opore-
ziv PDV-om ukoliko je posredovanje izvršeno u neposlovne svrhe obveznika;
mesto prometa usluga posredovanja je Republika Srbija u smislu određivanja
mesta prometa usluga.
Uvod
Posredovanje je, kao obligacioni odnos,
uređeno odredbama Zakona o obligacionim od-
nosima („Sl. list SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 45/89 –
odluka USJ i 57/89, „Sl. list SRJ”, br. 31/93, i „Sl.
list SCG”, br. 1/2003 – Ustavna povelja – dalje:
Zakon o obligacionim odnosima). Ovim zako-
nom uređena su prava i obaveze dveju ugovorenih
strana – posrednika i nalogodavca.
Ugovorom o posredovanju obavezuje se po-
srednik da nastoji da nađe i dovede u vezu sa
nalogodavcem lice koje bi s njim pregovaralo o
zaključenju određenog ugovora, a nalogodavac se
obavezuje da mu isplati određenu naknadu ako taj
ugovor bude zaključen. Kad je ugovoreno da će po-
srednik imati pravo na određenu naknadu i ako
njegovo nastojanje ostane bez rezultata, o takvom
ugovoru sudiće se prema odredbama koje važe za
ugovor o delu.
U skladu sa Zakonom o porezu na dodatu vred-
nost („Sl. glasnik RS”, br. 84/04, 86/04 − isprav-
ka, 61/05, 61/07, 93/12, 108/13, 68/14 − dr. zakon,
142/14, 83/15, 108/16, 113/17 i 30/18 – dalje: Zakon o
PDV-u), posredovanje ima karakter usluge koja je
predmet oporezivanja PDV-om ukoliko su ispu-
njeni sledeći opšti uslovi:
● posrednik je obveznik PDV-a koji pruža usluge
posredovanja u okviru obavljanja svoje delatno-
sti;
● posredovanje se vrši uz naknadu, s tim što i
promet usluge bez naknade može biti oporeziv
PDV-om ukoliko je posredovanje izvršeno u ne-
poslovne svrhe obveznika, u smislu člana 5. stav
4. tačka 2) Zakona o PDV-u (pružanje usluga koje
poreski obveznik izvrši bez naknade za lične
potrebe osnivača, vlasnika, zaposlenih ili dru-
gih lica, odnosno drugo pružanje usluga bez nak-
nade u neposlovne svrhe poreskog obveznika);
● mesto prometa usluga posredovanja je Republi-
ka Srbija u smislu određivanja mesta prometa
usluga.
Ukoliko strano lice (lice koje nema
sedište ni stalnu poslovnu jedinicu,
odnosno prebivalište na teritoriji Repu-
blike Srbije) pruža uslugu posredovanja u
Republici Srbiji (u skladu sa odredbama
člana 12. Zakona o PDV-u), promet te usluge
predmet je oporezivanja PDV-om, a poreski
dužnik je pomenuto strano lice ako se evi-
dentiralo kao obveznik PDV-a u Republici.
Ukoliko strano lice nije registrovano u si-
stemu PDV-a na teritoriji Republike Srbije,
primalac usluge posredovanja (domaće lice)
ima obavezu internog obračuna i iskazivanja
PDV-a u svojim poslovnim knjigama.
Od kako je na snazi „novi” član 12. Zakona
o PDV-u nisu sve usluge posredovanja predmet
oporezivanja. S tim u vezi potrebno je pre is-
postavljanja računa za usluge posredovanja utvr-
diti mesto prometa usluga i ko je primalac te
usluge:
● ako se promet usluga vrši poreskom obve-
zniku, mestom prometa usluga smatra se mesto
u kojem primalac usluga ima sedište ili stalnu
poslovnu jedinicu, ako se promet usluga vrši
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 135
POREZI
stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u
mestu u kojem primalac usluga ima sedište, od-
nosno mesto u kojem primalac usluga ima prebi-
valište ili boravište;
● mestom prometa usluga posredovanja prili-
kom prometa dobara ili usluga, koja se pruža
licu koje nije poreski obveznik, smatra se me-
sto u kojem je izvršen promet dobara ili usluga
koji je predmet posredovanja;
● mestom prometa usluga u vezi sa nepokretno-
stima, uključujući i usluge posredovanja pri pro-
metu nepokretnosti, smatra se mesto u kojem se
nalazi nepokretnost.
Prema tome, mesto prometa usluge posredo-
vanja zavisi od toga da li je primalac te usluge
lice koje se smatra poreskim obveznikom ili
je u pitanju lice koje se ne smatra poreskim ob-
veznikom. Međutim, kada su u pitanju usluge po-
sredovanja prilikom prometa nepokretnosti,
mesto prometa određuje se prema mestu u kome
se nepokretnost nalazi, nezavisno od statusa
primaoca usluge.
Određivanje mesta prometa usluge
posredovanja kada je primalac usluge
poreski obveznik
Mesto prometa usluge posredovanja kada je
primalac usluge poreski obveznik utvrđuje se
prema tome gde primalac usluga ima sedište.
Sedište primaoca usluga poreskog obveznika
presudno je za određivanje da li će usluga posre-
dovanja biti iskazana sa PDV-om ili ne.
Sedište primaoca usluge je presudno, bez
obzira na to da li su primaoci usluge:
● lica koja obavljaju delatnost kao trajnu aktiv-
nost, bez obzira na cilj te delatnosti (npr. pri-
vredno društvo, preduzetnik, udruženje i sl.);
● pravna lica, državni organi, organi terito-
rijalne autonomije i jedinice lokalne samou-
prave sa sedištem u Republici;
● strana pravna lica, državni organi, organi
teritorijalne autonomije i lokalne samouprave
registrovani za plaćanje poreza na potrošnju u
državi u kojoj imaju sedište.
Kada obveznik PDV-a pruža uslugu po-
sredovanja licu koje ima sedište u ino-
stranstvu (npr. obveznik PDV-a pruža uslugu
stranom privrednom društvu), takva usluga
neće biti predmet oporezivanja PDV-om.
Kada domaće lice, obveznik PDV-a, pruža
usluge posredovanja licima na teritoriji Sr-
bije, navedena usluga je predmet oporezivanja,
osim ako nisu ispunjeni uslovi za poresko oslo-
bođenje iz čl. 24. i 25. Zakona o PDV-u.
Dakle, kada se usluge posredovanja pru-
žaju obveznicima PDV-a, privrednim
subjektima koji imaju sedište u inostranstvu,
PDV se ne obračunava i ne plaća. U suprotnom,
kada strano lice pruža uslugu posredovanja
domaćem licu, a nije evidentirano u sistemu
PDV-a u Republici Srbiji, mesto prometa te
usluge određuje se prema mestu u kome pri-
malac ima sedište, bez obzira na to da li se
radi o preduzeću, preduzetniku ili državnim
institucijama. Primalac usluga je dužan da
sam izvrši interni obračun PDV-a.
Ministarstvo finansija objavilo je Mišlje-
nje broj 011-00-01022 od 11. aprila 2019. godine,
u vezi sa poreskim tretmanom prometa usluge
posredovanja pri prometu dobara koja se iz ino-
stranstva otpremaju u Republiku Srbiju, prema
kome: Prema Zakonu o obligacionim odnosima
(„Službeni list SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 45/89 −
odluka USJ i 57/89, „Službeni list SRJ”, br. 31/93
i „Službeni list SCG”, br. 1/03 − Ustavna povelja,
u daljem tekstu ZOO), ugovorom o trgovinskom
zastupanju obavezuje se zastupnik da se stalno
stara da treća lica zaključuju ugovore sa njegovim
nalogodavcem, i da u tom smislu posreduje između
njih i nalogodavaca, kao i da po dobijenom ovla-
šćenju zaključuje ugovore sa trećim licima u ime
i za račun nalogodavaca, a ovaj se obavezuje da mu
za svaki zaključeni ugovor isplati određenu nak-
nadu (proviziju), dok se ugovorom o posredovanju
obavezuje posrednik da nastoji naći i dovesti u
vezu sa nalogodavcem lice koje bi s njim pregova-
ralo o zaključenju određenog ugovora, a nalogoda-
vac se obavezuje da mu isplati određenu naknadu,
ako taj ugovor bude zaključen. Nezavisno od toga
što se ugovor o trgovinskom zastupanju i ugovor
o posredovanju razlikuju, pre svega po pitanju
prava zastupnika da u ime i za račun nalogodav-
ca zaključi ugovor, u slučaju kada je cilj ugovora o
trgovinskom zastupanju, odnosno ugovora o posre-
dovanju, zaključivanje ugovora o prodaji dobara, sa
aspekta Zakona smatra se da obveznik PDV − za-
stupnik, odnosno posrednik vrši promet usluge
posredovanja kod prometa tih dobara.
136 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Mesto prometa usluga određuje se u zavisno-
sti od toga da li se usluge pružaju poreskom
obvezniku ili licu koje nije poreski obveznik,
u smislu člana 12. Zakona o PDV, pri čemu je Za-
konom o PDV uređeno koja se lica smatraju po-
reskim obveznicima za svrhu primene pravila
za određivanje mesta prometa usluga. U slučaju
kada za određivanje mesta prometa usluga koje
se pružaju poreskom obvezniku nisu propisani
izuzeci od primene načela propisanog članom 12.
stav 4. Zakona, mesto prometa usluga određuje
se u skladu sa tim načelom. Prema navedenom na-
čelu, tj. prema članu 12. stav 4. Zakona, mestom
prometa usluga koje se vrše poreskom obvezniku
smatra se mesto u kojem primalac usluga ima se-
dište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se pro-
met usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja
se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima
sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga
ima prebivalište ili boravište. S tim u vezi,
kada obveznik PDV − privredno društvo sa se-
dištem u Republici Srbiji pruža usluge posre-
dovanja kod prometa dobara koja se otpremaju
iz inostranstva u Republiku Srbiju stranom
pravnom licu, tj. licu koje u Republici Srbiji
nema sedište ni stalnu poslovnu jedinicu kojoj
se pruža usluga, mesto prometa tih usluga je me-
sto u inostranstvu u kojem se nalazi sedište
primaoca usluge − poreskog obveznika iz člana 12.
Zakona o PDV, odnosno mesto u inostranstvu
njegove poslovne jedinice kojoj se pruža usluga.
Prema tome, na naknadu za promet predmetne
usluge (iznos provizije za posredovanje), PDV se
ne obračunava i ne plaća.
Primer: Obveznik PDV-a pruža uslugu
posredovanja stranom privrednom društvu,
pomaže mu da to strano lice stupi u
poslovni odnos sa nekom drugom firmom u
Srbiji radi dalje poslovne saradnje
Domaća firma, obveznik PDV-a, ispostavlja
račun za pruženu uslugu stranom licu – prima-
ocu usluge bez PDV-a, jer je mesto prometa pred-
metne usluge inostranstvo. Obveznik PDV-a ne
obračunava PDV, a u računu koji izdaje po ovom
osnovu navodi da PDV nije obračunat saglasno
odredbi člana 12. stav 4. Zakona o PDV-u.
Određivanje mesta prometa usluge
posredovanja kada je primalac
usluge lice koje nije poreski
obveznik
U slučajevima kada je primalac usluge posre-
dovanja lice koje se ne smatra poreskim obve-
znikom iz člana 12. Zakona o PDV-u (najčešće je
to slučaj kada je primalac usluge posredovanja
fizičko lice koje ne obavlja delatnost), mesto
prometa usluge posredovanja zavisiće od mesta
prometa dobara i usluga koji je predmet usluge
posredovanja.
Ako je mesto prometa dobara i usluga koji je
predmet usluge posredovanja Republika Srbija,
i mesto prometa usluge posredovanja licu koje
nije poreski obveznik takođe će biti Republi-
ka Srbija, tj. usluga posredovanja biće predmet
oporezivanja.
Ukoliko je mesto prometa dobara ili usluga
koji je predmet posredovanja inostranstvo, uslu-
ga posredovanja licu koje nije poreski obveznik
neće biti predmet oporezivanja budući da je me-
sto prometa te usluge inostranstvo.
Prilikom određivanja mesta prometa usluge
posredovanja nije od uticaja u kom mestu pri-
malac usluge posredovanja ima prebivalište
odnosno sedište, već je isključivo bitno gde je
mesto prometa dobara i usluga za koji se vrši
posredovanje.
Primer: Obveznik PDV-a pruža uslugu
posredovanja stranom fizičkom licu koje
ne obavlja delatnost na teritoriji
Republike Srbije
Mesto prometa usluge posredovanja u ovom
slučaju je Republika Srbija. Primalac usluge,
strano fizičko lice ima prebivalište u ino-
stranstvu, a usluga je pružena u Srbiji. Znači da
nije od uticaja to što je prebivalište primaoca
usluge inostranstvo jer je usluga pružena na te-
ritoriji Republike Srbije i oporeziva je jer je
pruža lice koje je obveznik PDV-a.
Određivanje mesta prometa usluga
posredovanja prilikom prometa
nepokretnosti
Kada su u pitanju usluge posredovanja veza-
ne za nepokretnost, mesto prometa određuje
se prema mestu u kome se nalazi nepokretnost
koja je predmet posredovanja, i to bez obzira
na to da li je primalac usluge poreski obve-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 137
POREZI
znik ili lice koje se ne smatra poreskim ob-
veznikom.
Usluge posredovanja pri prometu nepokret-
nosti definisane su Pravilnikom o utvrđivanju
usluga u vezi sa nepokretnostima za svrhu odre-
đivanja mesta prometa usluga, u smislu Zakona
o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”,
broj 21/17).
Uslugama u vezi sa nepokretnostima smatra
se posredovanje prilikom prodaje, davanja u
lizing ili iznajmljivanja nepokretnosti, kao i
prilikom uspostavljanja, odnosno prenosa odre-
đenih koristi od nepokretnosti ili stvarnih
prava na nepokretnosti (materijalnih ili ne-
materijalnih).
Znači, kada se usluga posredovanja u
navedenim slučajevima pruža u vezi sa
nepokretnosti koja se nalazi na teritoriji
Republike Srbije, mesto prometa te usluge
biće Republika Srbija, i to bez obzira na to
da li pomenutu uslugu pruža obveznik PDV-a
ili strano lice koje se nije evidentiralo kao
obveznik PDV-a u Republici Srbiji, kao i bez
obzira na to da li primalac usluge ima status
poreskog obveznika ili lica koje se ne smatra
poreskim obveznikom i u kom mestu ima sedi-
šte odnosno prebivalište.
Kada se usluga posredovanja pruža u vezi sa
nepokretnosti koja se nalazi u inostranstvu,
usluga posredovanja neće biti predmet opore-
zivanja PDV-om, i to bez obzira na to koje lice
pruža odnosno prima uslugu posredovanja.
Uslugama u vezi sa nepokretnostima, u smislu
člana 12. stav 6. tačka 1) Zakona o PDV-u, ne sma-
traju se, između ostalog, usluge posredovanje
pri smeštaju u hotelima, motelima, kampovima
i drugim ugostiteljskim objektima za smeštaj.
Primer: Određivanje mesta prometa usluga
posredovanja pri smeštaju u hotelima koje
obveznik PDV-a pruža pravnim licima sa
sedištem u Republici Srbiji ili
u inostranstvu
Prema članu 12. stav 4. Zakona o PDV-u, mestom
prometa usluga koji se vrši poreskom obvezniku
smatra se mesto u kojem primalac usluga ima se-
dište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se pro-
met usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja
se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima
sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga
ima prebivalište ili boravište.
U skladu sa navedenim, kada obveznik PDV-a
pruža uslugu posredovanja pri smeštaju u hote-
lima pravnim licima sa sedištem u Republici
Srbiji ili u inostranstvu, koja se smatraju pore-
skim obveznicima iz člana 12. Zakona o PDV-u,
reč je o uslugama čije se mesto prometa određuje
u skladu sa članom 12. stav 4. Zakona o PDV-u, tj.
prema mestu u kojem se nalazi sedište prima-
oca usluga ili stalna poslovna jedinica ako se
promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici
koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga
ima sedište.
Naime, usluge posredovanja pri smeštaju u
hotelima ne smatraju se uslugama u vezi sa nepo-
kretnostima iz člana 12. stav 6. tačka 1) Zakona o
PDV-u, za koje se mesto prometa određuje prema
mestu u kojem se nalazi nepokretnost.
Prema tome, promet usluga posredovanja
pri smeštaju u hotelima koji se vrši pravnom
licu sa sedištem u inostranstvu nije predmet
oporezivanja PDV-om (što znači da se po osno-
vu pružanja tih usluga PDV ne obračunava i ne
plaća), dok se promet usluga posredovanja pri
smeštaju u hotelima koji se vrši pravnom licu
sa sedištem u Republici Srbiji oporezuje po
opštoj poreskoj stopi PDV-a od 20%. Pored toga,
napominjemo i da za određivanje mesta prome-
ta usluga posredovanja pri smeštaju u hotelima
koje se pružaju pravnim licima − poreskim ob-
veznicima iz člana 12. Zakona o PDV-u, nije od
značaja mesto u kojem se nalazi hotel, tj. da li
se hotel nalazi u Republici Srbiji ili u ino-
stranstvu.
Vreme prometa usluge posredovanja
Prema odredbama člana 15. stav 1. Zakona o
PDV-u, usluga se smatra pruženom na dan kada je:
● završeno pojedinačno pružanje usluge;
● prestao pravni osnov pružanja usluge – u slu-
čaju pružanja vremenski ograničenih ili neo-
graničenih usluga.
Kada su u pitanju usluge posredovanja, u veći-
ni slučajeva vreme prometa određuje se na osno-
vu toga kada je završeno pojedinačno pružanje
usluge, jer je svrha posredovanja zaključivanje
ugovora između nalogodavca i trećih lica, a ne
pružanje usluge posredovanja u određenom vre-
menskom periodu.
138 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Posrednik stiče pravo na naknadu u času za-
ključenja ugovora za koji je posredovao, ako dru-
gačije nije ugovoreno. Međutim, ako je ugovor
zaključen pod odložnim uslovom, posrednik
stiče pravo na naknadu tek kad se uslov ostvari.
Kad je ugovor zaključen pod raskidnim uslo-
vom, ostvarenje uslova nema uticaja na posred-
nikovo pravo na naknadu.
U slučaju nevažnosti ugovora, posrednik ima
pravo na naknadu ako mu uzrok nevažnosti nije
bio poznat.
U skladu sa navedenim, usluga posredovanja
smatra se izvršenom u momentu zaključenja ugo-
vora koji je bio predmet posredovanja, odnosno,
ako je ugovor zaključen sa određenim uslovom,
promet usluge posredovanja nastaje kada se taj
uslov ostvari. U tom momentu nastaje poreska
obaveza, s tim što, ukoliko je posrednik pri-
mio avans pre zaključivanja ugovora koji je
predmet posredovanja, poreska obaveza nastaje
na dan prijema avansa, u skladu sa članom 16. Za-
kona o PDV-u.
Usluge posredovanja koje su
oslobođene PDV-a s pravom na
odbitak prethodnog poreza
Prema odredbi člana 24. stav 1. tačka 17) Zako-
na o PDV-u, PDV se ne plaća na usluge posredova-
nja koje se odnose na promet dobara i usluga iz
t. 1)–16) ovog stava.
Kada obveznik PDV-a pruža uslugu posredo-
vanja prilikom prometa dobara i usluga koji je,
u skladu sa članom 24. Zakona o PDV-u, oslobo-
đen PDV-a, pomenuta usluga takođe je oslobođena
PDV-a, a obveznik ima pravo na odbitak prethod-
nog poreza pod opštim uslovima.
Primera radi, obveznik PDV-a domaćem
pravnom licu pruža uslugu posredova-
nja pri izvozu dobara. Da bi ova usluga bila
oslobođena od PDV-a, potrebno je da su ispu-
njeni svi uslovi za oslobođenje od PDV-a po
osnovu izvoza dobara, tj. potrebno je da obve-
znik PDV-a koji izvozi dobra poseduje izvoznu
deklaraciju kojom se potvrđuje da su dobra ot-
premljena u inostranstvo, ali obveznik PDV-a
koji pruža uslugu posredovanja pri izvozu ne
mora da poseduje tu deklaraciju da bi se oslo-
bodio od PDV-a.
Ista je situacija u slučaju posredovanja pri
usluzi prevoza dobara koja se uvoze – da bi se
usluga prevoza oslobodila od PDV-a, potrebno je
da je naknada za tu uslugu uračunata u osnovicu za
obračun PDV-a pri uvozu dobara. Međutim, nak-
nada za uslugu posredovanja pri pružanju pred-
metne usluge prevoza ne mora biti uračunata u
osnovicu za obračun PDV-a pri uvozu dobara da
bi se oslobodila od PDV-a (po osnovu člana 24.
stav 1. tačka 17) Zakona o PDV-u), već je za ostva-
rivanje prava na oslobođenje usluge posredova-
nja bitno da su ispunjeni uslovi za oslobođenje
usluge prevoza u smislu člana 24. stav 1. tačka 1)
Zakona o PDV-u.
Napomena: Posrednik ne mora da poseduje
bilo kakvu dokumentaciju koja bi potvrdila da
se radi o usluzi posredovanja pri izvozu doba-
ra radi otklanjanja neprijatnosti i dokazivanja
inspekciji da je stvarno reč o usluzi posredo-
vanja pri izvozu, a najbolje je da obveznik PDV-a
koji je ispostavio račun za uslugu posredovanja
pri izvozu poseduje fotokopiju izvozne doku-
mentacije svog klijenta.
Primer: Poreski tretman usluga
posredovanja prilikom privremenog
uvoza dobara u Republiku Srbiju koji
vrši obveznik PDV-a (špediter) drugom
obvezniku PDV-a
U skladu sa Zakonom o PDV-u, za prevozne i
ostale usluge koje su u vezi sa izvozom, tranzitom
ili privremenim uvozom dobara propisano je po-
resko oslobođenje sa pravom na odbitak prethod-
nog poreza. Isto poresko oslobođenje propisano
je i za promet usluge posredovanja pri prevoznim
i ostalim uslugama koje su u vezi sa izvozom, tran-
zitom ili privremenim uvozom dobara.
Shodno navedenom, kada obveznik PDV-a
(špediter) pruža uslugu posredovanja prilikom
prometa dobara (opreme) koja se iz inostran-
stva privremeno uvoze u Republiku Srbiju ob-
vezniku PDV-a, na naknadu za promet ove usluge
(iznos provizije za posredovanje), bez PDV-a, ne
obračunava se i ne plaća PDV.
Usluge posredovanja koje su oslobođene
PDV-a bez prava na odbitak prethodnog
poreza
Poreska oslobođenja za promet dobara i uslu-
ga bez prava na odbitak prethodnog poreza ure-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 139
POREZI
đena su odredbama člana 25. Zakona o PDV-u. Za
razliku od poreskih oslobođenja sa pravom na
odbitak prethodnog poreza, kod kojih je propisa-
no poresko oslobođenje za promet usluge posre-
dovanja, koja se odnosi na promet svih dobara i
usluga iz člana 24. stav 1. Zakona o PDV-u, pore-
sko oslobođenje za promet usluge posredovanja
iz člana 25. Zakona o PDV-u odnosi se samo na
pojedine promete dobara i usluga iz stava 1. tog
člana.
Poresko oslobođenje bez prava na odbitak
prethodnog poreza odnosi se na:
● poslovanja i posredovanja u poslovanju za-
konskim sredstvima plaćanja, osim papirnog i
kovanog novca koji se ne koristi kao zakonsko
sredstvo plaćanja ili ima numizmatičku vred-
nost;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju akci-
jama, udelima u društvima i udruženjima, obve-
znicama i drugim hartijama od vrednosti, osim
poslovanja koje se odnosi na čuvanje i upravljanje
hartijama od vrednosti;
● kreditne poslove, uključujući posredovanje,
kao i novčane pozajmice;
● preuzimanje obaveza, garancija i drugih sred-
stava obezbeđenja, uključujući posredovanje;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju depo-
zitima, tekućim i žiro računima, nalozima za
plaćanje, kao i platnim prometom i doznakama;
● poslovanja i posredovanja u poslovanju nov-
čanim potraživanjima, čekovima, menicama i
drugim sličnim hartijama od vrednosti, osim
naplate potraživanja za druga lica;
● posredovanje kod usluga osiguranja i reosigu-
ranja.
Primer: Poreski tretman naknade za
usluge platnih transakcija koje obveznik
PDV-a − institucija elektronskog novca
pruža vlasnicima platnih računa, odnosno
naknade za usluge posredovanja pri
transferu novca koje pruža obveznik
PDV-a – distributer
Zakonom o PDV-u propisano je poresko oslo-
bođenje bez prava na odbitak prethodnog pore-
za za promet usluga omogućavanja uplate gotovog
novca na platni račun, tj. račun na kojem se evi-
dentira stanje elektronskog novca (uplatom na
prodajnim mestima distributera, uplatom putem
e-banking sistema banaka, odnosno gotovinom
preko uplatnice, kao i davanjem naloga za pre-
nos sredstava sa računa banke), isplate gotovog
novca sa platnog računa na prodajnim mestima
distributera (tzv. otkup elektronskog novca),
prenosa novčanih sredstava sa platnog na drugi
platni račun (korišćenjem aplikacije na mobil-
nom telefonu), platnih transakcija, tih plaćanja
sa platnog računa (npr. kupovina dobara putem
interneta), kao i transfera novca (koji podra-
zumeva da pošiljalac novca – vlasnik platnog
računa na prodajnom mestu distributera šalje
novac primaocu novca, a da primalac novca na
prodajnom mestu distributera, bez obaveze da
poseduje platni račun, primi poslati novac u
gotovini), koje se pružaju u skladu sa zakonom
kojim se uređuju platne usluge.
Prema tome, na naknadu za usluge isplate go-
tovog novca sa platnog računa, platnih trans-
akcija i transfera novca, koje obveznik PDV-a
– institucija elektronskog novca pruža vlasni-
cima platnih računa, PDV se ne obračunava i ne
plaća.
Takođe, na naknadu za usluge posredovanja
pri uplati novca na platni račun, isplate goto-
vog novca sa platnog računa i transfera novca,
koje pruža obveznik PDV-a – distributer, PDV
se ne obračunava i ne plaća.
Po osnovu prometa predmetnih usluga obve-
znik PDV-a – institucija elektronskog novca,
odnosno distributer nema pravo na odbitak
prethodnog poreza.
Promet usluga posredovanja koje se od-
nose na ostali promet dobara i usluga
iz člana 25. Zakona oporeziv je pod opštim
pravilima.
Na primer, kada obveznik PDV-a pruža
uslugu posredovanja u vezi sa prometom ze-
mljišta koje se nalazi u Republici Srbiji,
dužan je da na naknadu za tu uslugu obračuna
PDV, nezavisno od toga što je promet zemlji-
šta oslobođen od PDV-a u skladu sa članom
25. stav 2. tačka 2) Zakona o PDV-u. Takođe, pro-
met usluga zakupa stanova, ako se koriste za
stambene potrebe, oslobođen je PDV-a, dok je
s druge strane promet usluge posredovanja u
prometu te usluge oporeziv PDV-om.
140 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Primer: Posrednik (banka) obavezuje se da
će vršiti obaveštavanje i informisanje
klijenata o radu Penzionog fonda, da će
posredovati u zaključenju ugovora između
Fonda i klijenata i sl.
Banka je zaključila ugovor o posredovanju sa
akcionarskim društvom za upravljanje dobro-
voljnim penzijskim fondom. U slučaju zaključe-
nja ugovora između klijenta i Fonda, banka stiče
pravo na naknadu.
U ovom primeru ne radi se o prometu novca
i kapitala u okviru poslovanja društva za upra-
vljanje penzijskim fondovima, već o prometu
usluga obaveštavanja i informisanja klijenata,
posredovanja u zaključivanju ugovora i drugih
usluga koje vrši lice koje se ne bavi upravlja-
njem dobrovoljnim penzijskim fondovima.
S obzirom na to da za ovakve vrste usluga nije
propisano poresko oslobođenje od PDV-a, po-
slovna banka koja vrši navedeni promet usluga
dužna je da obračuna PDV u skladu sa opštim
pravilima iz Zakona o PDV-u.
Napomena: Kada obveznik PDV-a izvrši
poslove za čiji je promet Zakonom o PDV-u
propisano poresko oslobođenje bez prava na
odbitak prethodnog poreza, pri čemu na taj
promet obračuna PDV, primalac usluge nema
pravo da odbije pomenuti PDV kao prethodni
porez. Obveznik PDV-a koji je obračunao PDV
za promet usluge za koji je propisano poresko
oslobođenje bez prava na odbitak prethodnog
poreza i u računu iskazao obračunati PDV, du-
žan je da tako iskazani PDV plati, dok u novom
računu ne ispravi iznos PDV-a.
PS