U članku je obrađena tematika utvrđivanja poreza, pri čemu je poseban akcenat stavljen na metode procene poreske osnovice i evidentiranje iznosa poreske obaveze od strane Poreske uprave.
[pdfjs-viewer url=“https%3A%2F%2Fwww.poslovnisavetnik.net%2Fwp-content%2Fuploads%2F2019%2F08%2FPS33-97.pdf“ viewer_width=100% viewer_height=1360px fullscreen=true download=true print=true]
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 97
POREZI
Dipl. ekon. Stojanka Tošić
Primena Zakona o poreskom
postupku i poreskoj
administraciji – utvrđivanje
poreza
U članku je obrađena tematika utvrđivanja poreza, pri čemu je poseban akcenat
stavljen na metode procene poreske osnovice i evidentiranje iznosa poreske
obaveze od strane Poreske uprave.
Uvod
Poreske obaveze mogu biti utvrđene samo-
oporezivanjem (utvrđivanje poreza obavlja
obveznik sam) ili od strane Poreske uprave –
donošenjem poreskog rešenja u postupku kontro-
le, odnosno u slučajevima kada je zakon propisao
obavezu donošenja rešenja, bez obzira na to da
li je predviđeno samooporezivanje.
Poreska uprava je organ pri Ministarstvu
finansija čija je nadležnost utvrđivanje pore-
za. Poreske obaveze se utvrđuju izdavanjem po-
reskog upravnog akta (rešenja) kojim se utvrđuje
postojanje pojedinačne poreske obaveze određe-
nom poreskom obvezniku primenom propisanih
poreskih stopa na poznatu poresku osnovicu. U
dispozitivu rešenja nalaže se poreskom obve-
zniku da porez plati po dospeću na propisane
uplatne račune javnih prihoda. Rešenjem mogu
biti naložena i sporedna poreska davanja, koja
čine troškovi postupka prinudne naplate i ka-
mata.
Poresko rešenje je rezultat izvršene kon-
trole poslovanja poreskog obveznika. Na osnovu
izvršenog uvida u knjigovodstvene evidencije i
poređenjem sa podacima u podnesenim poreskim
prijavama konstatuju se eventualne nepravilno-
sti. Poreski organ u toku postupka koristi sve
raspoložive podatke: iz internih evidencija
i poslovnih knjiga, iz javnih evidencija ili iz
evidencija drugih organa (carina, sudova, mi-
nistarstava, Agencije za privredne registre,
javnih beležnika i sl.).
Pre okončanja postupka lice koje vodi postu-
pak uzeće pismenu izjavu od odgovornog lica iz
društva u kome vrši kontrolu u vezi sa okol-
nostima i nepravilnostima utvrđenim u po-
stupku kontrole, odnosno u vezi sa utvrđenom
poreskom obavezom. Stranci mora da se pruži
prilika da se izjasni o činjenicama koje su od
značaja za odlučivanje u upravnoj stvari shodno
čl. 11. Zakona o opštem upravnom postupku („Sl.
glasnik RS”, br. 18/2016 – dalje: ZUP). Bez pret-
hodnog izjašnjavanja stranke može da se odluči
samo kada je to zakonom dozvoljeno.
Izuzetno, rešenje u poreskom postupku Po-
reska uprava može da donese neposrednim
odlučivanjem kada su osnov za utvrđivanje
poreza evidencije drugih nadležnih organa,
bez prethodnog izjašnjenja stranke. Takođe,
ukoliko poreski obveznik ne podnese pore-
sku prijavu, Poreska uprava donosi rešenje o
utvrđivanju poreza bez prethodnog izjašnje-
nja stranke o činjenicama koje su od značaja za
odlučivanje.
Ova odredba imaće široku primenu kada je u
pitanju utvrđivanje poreza na imovinu i poreza
na prenos apsolutnih prava, ali i u drugim sluča-
jevima utvrđivanja poreza koji ne predstavljaju
izvorni prihod jedinica lokalnih samouprava,
bez obzira na činjenicu da je ova zakonska izme-
na nastala u cilju povećanja obuhvata obveznika
poreza na imovinu i ostvarivanja veće efika-
snosti u povećanju priliva od drugih izvornih
98 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
prihoda jedinica lokalnih samouprava. Ne može
se isključiti mogućnost šire primene budući
da se radi o opštoj odredbi, dakle i u drugim
situacijama u kojima Poreska uprava utvrđuje
obavezu rešenjem, kao na primer u slučaju godi-
šnjeg poreza na dohodak građana, kada Poreska
uprava bez učešća stranke u postupku može da
utvrdi poresku obavezu usled nepodnošenja po-
reske prijave, a na osnovu raspoloživih poda-
taka iz službenih evidencija (banka, Narodna
banka Srbije, drugi državni organi).
Poreska uprava neće donositi novo rešenje
ukoliko je greškom utvrđena manja poreska oba-
veza, a izdavanje novog rešenja proizvodi veće
troškove postupka u odnosu na utvrđenu razli-
ku, shodno načelu ekonomičnosti iz čl. 9. ZUP-a.
Metode procene poreske osnovice
Procena poreske osnovice može da se utvr-
di primenom metode parifikacije ili metode
unakrsne procene. Poreska uprava odlučuje koji
će metod procene poreske osnovice koristiti.
Procena metodom parifikacije može da se
izvrši na tri načina:
1. Direktnim uvidom u poslovne knjige i po-
ređenjem iskazanih podataka za određeni po-
slovni period. Na primer, ako se radi kontrola
meseca jula tekuće poslovne godine, poređenje
će se izvršiti uvidom u isti poslovni period
prethodne ili nekoliko prethodnih godina za
isti mesec. Ako je u pitanju promet registrovan
preko fiskalne kase, vrši se uvid u periodični
izveštaj za tekuću i prethodne godine. Na osno-
vu toga zaključiće se u kojim okvirima se ostva-
ruje prihod za kontrolisani poreski period, pa
će se tako proceniti poreska osnovica. Takođe,
ako je u pitanju veleprodaja, uvidom u grupu konta
na kojima se evidentiraju prihodi iz poslovanja
i poređenjem kroz određene poreske periode iz-
vršiće se procena poreske osnovice.
2. Uviđajem ili kontrolom, tako što će lice
koje vodi postupak opažanjem pratiti promet u
određenom poslovnom prostoru (maloprodaja,
veleprodaja i sl.), pa će na osnovu dnevnih, ne-
deljnih ili mesečnih prometa i drugih činjeni-
ca do kojih se došlo uviđajem izvršiti procenu
poreske osnovice. U praksi se često dešava da
građani ili konkurencija prijavljuju Poreskoj
upravi da određeni poreski obveznik ne eviden-
tira promet. Na osnovu takve prijave pokreće se
poreska kontrola. Poreska uprava takođe može
da pokrene postupak provere poreske osnovice
ukoliko se zaključi da određeni poreski obve-
znik prijavljuje (kroz poreske prijave) poresku
obavezu koja nije adekvatna lokaciji na kojoj se
obavlja registrovana delatnost.
3. Upoređivanjem sa prometima drugih pore-
skih obveznika na istoj ili sličnoj lokaciji, iz
iste ili slične delatnosti. Ova metoda je jako
česta kada se na istoj lokaciji nalaze dva i više
registrovanih obveznika koji obavljaju istu de-
latnosti, a kroz poreske prijave prijavljuju zna-
čajno različite poreske obaveze. Ona može da
bude početni osnov za kasnije vršenje uviđaja,
tako da se opažanjem utvrdi da postoje osnova-
ni razlozi za prikazane razlike u podnesenim
poreskim prijavama ili se konstatuje da postoje
činjenice o izbegavanju utvrđivanja i plaćanja
poreske obaveze. Najčešći slučajevi u praksi
jesu prometi u pekarama, cvećarama, objektima
brze hrane, maloprodajnim objektima prehrane
i sl.
Unakrsna procena poreske osnovice
Ova metoda procene poreske osnovice kori-
sti se prilikom utvrđivanja osnovice poreza na
dohodak građana.
Pravilnikom o načinu i postupku utvrđivanja
poreske osnovice poreza na dohodak građana
na neprijavljene prihode unakrsnom procenom
(„Sl. glasnik RS”, br. 61/06 – dalje: Pravilnik)
bliže se uređuju način i postupak utvrđivanja
poreske osnovice poreza na dohodak građana na
neprijavljeni prihod, koji se oporezuje kao dru-
gi prihod prema zakonu kojim se uređuje porez na
dohodak građana.
Osnovicu poreza na dohodak građana na dru-
gi neprijavljeni prihod Poreska uprava utvrđuje
unakrsnom procenom kod fizičkih lica i pre-
duzetnika:
● koji su prema zakonu kojim se uređuje porez na
dohodak građana dužni da nadležnom poreskom
organu podnesu poresku prijavu za utvrđivanje
godišnjeg poreza na dohodak građana za ostva-
reni dohodak u godini za koju se vrši utvrđiva-
nje ovog poreza;
● koji su Poreskoj upravi u zakonskom roku pod-
neli prijavu za evidenciju njihove ukupne imo-
vine u zemlji i inostranstvu sa stanjem imovine
na 1. januar 2003. godine;
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 99
POREZI
● koji Poreskoj upravi nisu u zakonskom roku
podneli prijavu za evidenciju njihove ukupne
imovine u zemlji i inostranstvu sa stanjem imo-
vine na 1. januar 2003. godine, iako su bili dužni
da pomenutu prijavu podnesu s obzirom na ukupnu
vrednost njihove imovine u zemlji i inostran-
stvu sa stanjem na dan 1. januar 2003. godine.
Fizičkim licima i preduzetnicima poreska
osnovica utvrđuje se unakrsnom procenom kao
razlika između vrednosti imovine na kraju i na
početku kalendarske godine, umanjena za iznos
prijavljenog dohotka i za vrednost imovine pri-
bavljene sredstvima stečenim nasleđem, poklo-
nom ili na drugi zakonit besteretan način, kao
i za iznos prihoda koji podležu oporezivanju
porezom na dohodak građana, a ne ulaze u opore-
zivanje godišnjim porezom na dohodak građana,
za koju to poreski obveznik, odnosno drugo lice
ističe i o tome pruži odgovarajuće materijalne
dokaze.
U tom smislu ZPPPA definiše imovinu, koju
čine:
1) nepokretnosti (stan, kuća, poslovna zgrada i
prostorije, garaža, zemljište i dr.),
2) akcije i udeli u pravnom licu,
3) oprema za obavljanje samostalne delatnosti,
4) motorna vozila, plovni objekti i vazduhoplovi,
5) štedni ulozi i gotov novac,
6) druga imovinska prava.
Izračunavanje poreske osnovice
Vrednost imovine 1. 1. 2018. godine
Vrednost imovine 31. 12. 2018. godine
RAZLIKA IMOVINE – prijavljeni GPDG (dohodak
za godišnji porez na dohodak građana) – IMOVINA
(stečena nasleđem, poklonom i sl.) – DOHODAK
(prihod) koji ne ulazi u oporezivanje godišnjim
porezom na dohodak građana = PORESKA OSNOVICA
Vrednost neto imovine fizičkog lica i pre-
duzetnika prema ovom pravilniku na početku
kalendarske godine čini zbir ukupne vredno-
sti njegove imovine sa stanjem na dan 1. januar
kalendarske godine, po svim osnovama i vrstama
koje ulaze u imovinu. Vrednost neto imovine fi-
zičkog lica i preduzetnika na kraju kalendarske
godine čini zbir vrednosti njegove imovine sa
stanjem na dan 31. decembar kalendarske godi-
ne, njegove imovine koja je u kalendarskoj godini
stečena teretno i otuđena teretno ili besteret-
no, iznosa njegovih sredstava upotrebljenih za
gradnju ili kupovinu imovine na ime, odnosno
u korist trećih lica u kalendarskoj godini,
vrednosti njegove imovine i iznosa njegovih
sredstava koja su u kalendarskoj godini data u
humanitarne svrhe ili kao donacija, iznosa
sredstava plaćenih na ime zakupa, osiguranja i
obezbeđenja imovine, iznosa sredstava koja su
mu isplaćena na ime naknade štete za krađu ili
uništenje dela njegove imovine u kalendarskoj
godini, kao i vrednosti druge imovine stečene
i otuđene u kalendarskoj godini.
Za fizička lica i preduzetnike koji su pod-
neli poresku prijavu pod „prijavljenim dohot-
kom”, u smislu ovog Pravilnika i čl. 87. st. 2.
Zakona o porezu na dohodak građana („Sl. gla-
snik RS”, br. 24/01 …113/2017), smatra se zbir
dohodaka navedenih u poreskoj prijavi (PPDG-
-2R) za utvrđivanje godišnjeg poreza na dohodak
građana za kalendarsku godinu za koju se vrši
unakrsna procena koju je fizičko lice, odnosno
preduzetnik podneo nadležnom poreskom orga-
nu, ostvarenih u kalendarskoj godini, i vred-
nosti njegove imovine koju je u kalendarskoj
godini stekao nasleđem, poklonom ili na drugi
zakonit besteretan način.
Ako fizičko lice, odnosno preduzetnik nije
podneo poresku prijavu za utvrđivanje godišnjeg
poreza na dohodak građana za kalendarsku godi-
nu, a prema zakonu kojim se uređuje porez na do-
hodak građana bio je dužan da podnese navedenu
poresku prijavu, pod „prijavljenim dohotkom”
smatra se trostruki iznos prosečne godišnje
zarade po zaposlenom isplaćene u Republici u
kalendarskoj godini (čl. 4 Pravilnika), prema
podacima republičkog organa nadležnog za po-
slove statistike, ukoliko fizičko lice, odnosno
preduzetnik ne dokaže da je u kalendarskoj godi-
ni ostvario veći dohodak. Ako je rezidentno fi-
zičko lice, odnosno preduzetnik u kalendarskoj
godini bio upućen u inostranstvo radi obavljanja
poslova za rezidentno pravno lice, prijavljenim
dohotkom, u smislu ovog pravilnika, smatra se pe-
tostruki iznos prosečne godišnje zarade po za-
poslenom isplaćene u Republici u kalendarskoj
godini (prosečna godišnja zarada po zaposlenom
za 2018. godinu iznosila je 823.547,55 dinara),
prema podacima republičkog organa nadležnog
za poslove statistike, ukoliko fizičko lice, od-
nosno preduzetnik ne dokaže da je u kalendarskoj
godini ostvario veći dohodak.
100 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
U imovinu koju je fizičko lice ili preduzet-
nik stekao i otuđio teretno ili besteretno, koju
je gradio ili kupio na ime, odnosno u korist
trećih lica, koju je dao u humanitarne svrhe ili
kao donaciju i koja je ukradena ili uništena, u
smislu ovog pravilnika, spadaju nepokretnosti,
akcije ili udeli u pravnom licu, oprema za oba-
vljanje samostalne delatnosti, motorna vozila,
plovni objekti i vazduhoplovi, štedni ulozi i
gotov novac i druga imovinska prava.
U imovinu koju je fizičko lice ili preduzet-
nik stekao nasleđem, poklonom ili na drugi za-
konit besteretan način spada i druga imovina
stečena nasleđem, poklonom ili na drugi zako-
nit besteretan način, ako je upotrebljena za te-
retno sticanje imovine.
Ako ovim pravilnikom nije drukčije propisa-
no, vrednost neto imovine je vrednost imovine
u trenutku njenog sticanja, iskazana u validnim
ispravama i drugim dokazima o sticanju te imo-
vine, ukoliko nije niža od tržišne vrednosti.
Ukoliko Poreska uprava u postupku utvrđivanja
vrednosti neto imovine oceni da je vrednost
imovine niža od tržišne vrednosti, Poreska
uprava utvrđuje vrednost neto imovine, odnosno
njenog dela u visini tržišne vrednosti u tre-
nutku sticanja.
Tržišnu vrednost nepokretnosti i motor-
nih vozila Poreska uprava utvrđuje na način na
koji se utvrđuje poreska osnovica poreza na pre-
nos apsolutnih prava.
Postupak utvrđivanja poreske osnovice pore-
za na prenos apsolutnih prava vrši se u skladu
sa Uputstvom o postupku i načinu utvrđivanja
poreza na prenos apsolutnih prava („Sl. gla-
snik RS”, br. 80/02, 84/02, 23/03, 70/03, 55/04,
61/05 85/05, 62/06, 61/07 i 20/09) i odredbama
članova od 23. do 31b. Zakona o porezu na imovi-
nu („Sl. glasnik RS”, br. 26/2001, „Sl. list SRJ”,
br. 42/2002 – odluka SUS i „Sl. glasnik RS”, br.
80/2002, 80/2002 – dr. zakon, 135/2004, 61/2007,
5/2009, 101/2010, 24/2011, 78/2011, 57/2012 – odluka
US, 47/2013, 68/2014 – dr. zakon, 95/2018 i 99/2018
– odluka US).
Osnovica poreza na prenos apsolutnih pra-
va jeste ugovorena cena u trenutku nastanka po-
reske obaveze, ukoliko nije niža od tržišne
vrednosti ili tržišna vrednost.
Nadležni Poreski organ vrši ocenu vi-
sine ugovorene cene poređenjem sa podacima
o tržišnim vrednostima istorodnih vrsta
nepokretnosti iz okončanih predmeta preno-
sa apsolutnih prava na nepokretnostima koji
su vršeni uz naknadu, a u kojima je u postupku
utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih pra-
va procenjena osnovica za utvrđivanje poreza
na prenos apsolutnih prava u visini tržišne
vrednosti, kao i poređenjem sa prometnim tr-
žišnim vrednostima istorodnih prava u vreme
nastanka poreske obaveze.
Utvrđivanje tržišne vrednosti nepokretno-
sti vrši se na jedan od sledećih načina:
a) procenom tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren,
b) procenom tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren.
Procena tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren vrši se prilikom:
● prenosa prava svojine na stanu, poslovnom
prostoru, garaži, kad se nalaze u okviru stam-
benih zgrada,
● prenosa prava svojine na poljoprivrednom i
građevinskom zemljištu.
Procena tržišne vrednosti stana, poslov-
nog prostora i garaže bez izlaska na teren
vrši se na osnovu podataka o tržišnoj vredno-
sti utvrđenoj u ranije donetim pravosnažnim
rešenjima poreskog organa, doneta u postupku
utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih prava,
za promet istog ili sličnog prostora na trži-
štu, koji je u istom mestu, opštini, zoni, istom
ili najbližem naselju, ulici, zgradi, a datumski
je najbliži momentu nastanka poreske obaveze
koja se utvrđuje.
Procenjene vrednosti mogu se izuzetno
umanjiti najviše do 25% ili uvećati bez ogra-
ničenja u zavisnosti od lokacije (zona grada,
blizina magistralnom putu i dr.), godine grad-
nje, zatim za nepokretnost u potkrovlju, ispod
ploče ili suterenu, u zavisnosti od spratnosti
(umanjenje za više spratove i to od 10 sprata
pa naviše), kvaliteta (umanjenje ako poreski
obveznik dokumentuje da stan nema grejanje
ili je podložan vlazi), za luksuzno izgrađene
i opremljene objekte, za objekte u ekstra zoni
ili elitnim delovima grada.
Na sličan način vrši se procena vrednosti
zemljišta na osnovu tarifnika nadležne fili-
jale Poreske uprave, koji pravi razliku između
građevinskog ili poljoprivrednog zemljišta,
njiva, voćnjaka, livada, šuma i dr., kao i klase
zemljišta (prva, druga, treća i dr.). Procenjena
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 101
POREZI
vrednost zemljišta izuzetno može da se umanji
najviše do 10% ili uveća, primenom korektivnih
faktora zavisno od lokacije, blizine saobraćaj-
nica, obezbeđene infrastrukture, blizine nase-
ljenom mestu i dr.
Ako nadležna organizaciona jedinica Po-
reske uprave ne raspolaže podacima o pro-
cenjenim tržišnim vrednostima, utvrđenim
pravosnažnim rešenjima nadležnog poreskog
organa, onda može da koristi podatke kojima
raspolažu granične opštine sa opštinom na
kojoj se nalazi nepokretnost za čiji promet se
utvrđuje porez na prenos apsolutnih prava.
O utvrđenoj tržišnoj vrednosti nepokretno-
sti koja je u prometu sačinjava se zapisnik o utvr-
đivanju tržišne vrednosti nepokretnosti, koji
potpisuju službeno lice nadležne organizacio-
ne jedinice Poreske uprave, koje vodi postupak
za utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih pra-
va, i stranke u postupku (prilikom kupoprodaje
i prodavac i kupac), kojima mora da se omogući
učešće u postupku. Ako su stranke pozvane na uče-
šće u postupku utvrđivanja tržišne vrednosti
nepokretnosti koja je u prometu, a jedna ili obe
stranke se ne odazovu pozivu i ne opravdaju svoj
izostanak, zapisnik o utvrđivanju tržišne vred-
nosti nepokretnosti sačinjava se bez prisustva
stranaka, uz konstatovanje navedenog i obavezno
dostavljanje strankama (i prodavcu i kupcu).
Procena tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren vrši se u sledećim slučaje-
vima:
● kada nisu dovoljni uporedivi podaci na osno-
vu prethodnog prometa na osnovu koga su doneta
i postala pravosnažna rešenja prilikom utvr-
đivanja poreza na prenos apsolutnih prava (kuće,
pomoćni objekti, katastarske parcele za koje pre-
ma raspoloživoj dokumentaciji sa sigurnošću ne
može da se utvrdi mesto i položaj na kome se na-
laze ili da li na njima postoji objekat);
● kada stranka (prodavac i kupac) u prvostepe-
nom postupku nije zadovoljna procenom koju je
utvrdio nadležni poreski organ upoređivanjem
podataka iz prethodnih prometa;
● u svim slučajevima u kojima stranka zahteva
uvid u stanje nepokretnosti na terenu;
● kada je u samoj poreskoj prijavi stavljena napo-
mena da je nepokretnost oštećena, pa je neophod-
no da se vršenjem uvida utvrdi stepen oštećenja
(npr. oštećenje usled poplava, požara, odrona
terena);
● kada je predmet prometa objekat u izgradnji.
Procenu tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren vrši komisija imenovana
odlukom direktora organizacione jedinice
Poreske uprave, sastavljena od predsednika
i dva člana. Predsednik komisije je službeno
lice koje vodi postupak kancelarijske kontro-
le za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih
prava. Za procenu poljoprivrednog i građe-
vinskog zemljišta neophodno je da komisija
od Direkcije za građevinsko zemljište pri
lokalnoj samoupravi obezbedi zone građevin-
skog zemljišta.
Nakon uvida u nepokretnost komisija sači-
njava zapisnik o utvrđivanju tržišne vredno-
sti nepokretnosti, koji potpisuju svi članovi
komisije i stranke u postupku, kojima mora da se
omogući učešće u postupku.
Utvrđivanje tržišne vrednosti nepokretno-
sti izlaskom na teren vrši se na način propi-
san uputstvom, a okončava izdavanjem zapisnika
o proceni tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren ili zapisnika o proceni
tržišne vrednosti nepokretnosti izlaskom na
teren.
Na isti ili sličan način vrši se procena tr-
žišne vrednosti polovnih motornih vozila,
pri čemu se u obzir uzimaju relevantni podaci
o godini proizvodnje, pređenim kilometrima,
kategorizaciji motornog vozila, oštećenjima i
sl. U situacijama kada je ugovorena niža cena po
kupoprodajnom ugovoru takođe je moguće izvrši-
ti uviđaj i sačiniti zapisnik o stanju na osnovu
kojeg se koriguje poreska osnovica ili odobrava
i prihvata ugovorena vrednost.
Vrednost akcija čini njihova knjigovodstve-
na vrednost na vlasničkom računu vlasnika har-
tija od vrednosti, odnosno tržišna vrednost
iskazana na berzi na dan 1. januar, odnosno 31.
decembar kalendarske godine. Ukoliko u kalen-
darskoj godini nije bilo promena na vlasničkom
računu, kao vrednost akcija na dan 31. decembra
kalendarske godine uzima se knjigovodstvena
vrednost evidentirana na vlasničkom računu
hartija od vrednosti, odnosno tržišna vred-
nost iskazana na berzi na dan 1. januara kalen-
darske godine.
Vrednost udela čini njihova vrednost evi-
dentirana od strane nadležnog organa u Re-
gistru privrednih subjekata na dan 1. januara,
odnosno 31. decembra kalendarske godine.
102 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Vrednost štednih uloga predstavlja iznos
pozitivnog salda štednih uloga fizičkog lica
i preduzetnika na dan 1. januara, odnosno 31. de-
cembra kalendarske godine u bankmaa u zemlji
i inostranstvu.
Vrednost neto imovine – objekata koji se
grade na osnovu odobrenja za gradnju prema teh-
ničkoj dokumentaciji za izgradnju objekta, čija
izgradnja nije završena u kalendarskoj godini,
utvrđuje se srazmerno stepenu izgrađenosti
objekta, polazeći od podataka iz glavnog projek-
ta izdatog u skladu sa zakonom kojim se uređuje
planiranje i izgradnja u odnosu na ukupnu vred-
nost objekta iskazanu u predmeru i predračunu
radova, ukoliko avansno nije plaćen veći iznos
sredstava.
Vrednost neto imovine – objekata za čiju
izgradnju nije izdato odobrenje za gradnju, čija
izgradnja nije završena u kalendarskoj godini,
utvrđuje se u visini vrednosti izvedenih rado-
va na osnovu dokaza fizičkog lica i preduzet-
nika o uloženim sredstvima u izgradnju takvog
objekta, a u njihovom nedostatku – na osnovu pro-
cene Poreske uprave.
Vrednost neto imovine – objekata koji se u
kalendarskoj godini rekonstruišu, dograđu-
ju, adaptiraju ili saniraju, a navedeni radovi
nisu završeni u kalendarskoj godini, utvrđuje
se u odnosu na ukupnu vrednost radova na rekon-
strukciji, dogradnji, adaptaciji ili sanaciji,
iskazanih u aktu izdatom od strane nadležnog
organa za izvođenje navedenih radova.
Vrednost izvedenih građevinskih i drugih
radova na objektima koji se izvode bez akta iz-
datog od strane nadležnog organa, a nisu zavr-
šeni u kalendarskoj godini, utvrđuje se u visini
vrednosti izvedenih radova na osnovu dokaza
fizičkog lica i preduzetnika o uloženim sred-
stvima na izvođenju tih radova, a u njihovom ne-
dostatku – na osnovu procene Poreske uprave.
Vrednost imovine koja je u kalendarskoj go-
dini kupljena na kredit ili lizing, a njena ot-
plata nije izvršena u celosti u kalendarskoj
godini, utvrđuje se u visini iznosa rata koje je
fizičko lice, odnosno preduzetnik platilo u
skladu sa ugovorom o kreditu, odnosno ugovorom
o lizingu u kalendarskoj godini.
Poreska uprava pristupa utvrđivanju po-
reske osnovice unakrsnom procenom posle
isteka zakonskog roka za podnošenje pore-
ske prijave za utvrđivanje godišnjeg poreza
na dohodak građana za godinu za koju se utvr-
đuje poreska osnovica. Obveznik godišnjeg
poreza na dohodak građana dužan je da za
ostvareni dohodak u godini za koju se vrši
utvrđivanje poreza podnese poresku prijavu
sa tačnim podacima nadležnom poreskom or-
ganu po isteku te godine, a najkasnije do 15.
maja naredne godine.
Ako fizičko lice, odnosno preduzetnik nije
podneo poresku prijavu za utvrđivanje godišnjeg
poreza na dohodak građana za jednu ili više go-
dina, a bio je dužan da podnese navedenu poresku
prijavu, prijavljenim dohotkom smatra se doho-
dak utvrđen rešenjem Poreske uprave u postupku
poreske kontrole za godinu, odnosno godine za
koje nije podneta poreska prijava za utvrđivanje
godišnjeg poreza na dohodak građana.
Ako Poreska uprava u postupku poreske kon-
trole nije utvrdila dohodak fizičkog lica,
odnosno preduzetnika, prijavljenim dohotkom,
u smislu ovog pravilnika, smatra se četvo-
rostruki iznos prosečne godišnje zarade po
zaposlenom isplaćene u Republici u godini,
odnosno godinama za koje nije podneta poreska
prijava za utvrđivanje godišnjeg poreza na do-
hodak građana, prema podacima republičkog or-
gana nadležnog za poslove statistike, ukoliko
fizičko lice, odnosno preduzetnik ne dokaže
da je ostvario veći dohodak. Ako je rezidentno
fizičko lice, odnosno preduzetnik bio upućen
u inostranstvo radi obavljanja poslova za rezi-
dentno pravno lice, prijavljenim dohotkom, u
smislu ovog pravilnika, smatra se desetostruki
iznos prosečne godišnje zarade po zaposlenom
isplaćene u Republici u godini, odnosno godina-
ma za koje nije podneta poreska prijava za utvr-
đivanje godišnjeg poreza na dohodak građana,
prema podacima republičkog organa nadležnog
za poslove statistike, ukoliko fizičko lice,
odnosno preduzetnik ne dokaže da je ostvario
veći dohodak.
ëPošto je trenutno u proceduri dono-
šenje novih zakona (Zakona o poreklu
imovine), a verovatno i podzakonskih aka-
ta, ova tema biće veoma aktuelna i sigurno
podložna promenama i novim tumačenjima,
s obzirom na to da je ovaj pravilnik usvojen
2006. godine.
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 103
POREZI
Evidentiranje iznosa poreske obaveze
Poreska uprava evidentira poreske obaveze
za svakog poreskog obveznika:
● na osnovu podnete poreske prijave, odnosno
izmenjene poreske prijave koju je sam poreski
obveznik sačinio i dostavio (elektronski ili
u pisanoj formi);
● na osnovu rešenja donetog po okončanju pore-
ske kontrole;
● po službenoj dužnosti kada prijava nije uop-
šte predata ili je netačna i nepotpuna;
● kada je zakonom propisano da se rešenje dono-
si bez obzira na samooporezivanje (takav slučaj
je npr. kada se podnosi prijava za godišnji porez
na dohodak građana, a tek na osnovu kontrole od
strane Poreske uprave donosi se rešenje o ko-
načnoj poreskoj obavezi po pomenutom osnovu);
● u slučaju kada Poreska uprava ne donosi re-
šenje o utvrđivanju poreza, već javnim oglasom
i objavljivanjem na svojoj internet strani oba-
veštava poreske obveznike o indeksu revalo-
rizacije i danu kada, u skladu sa zakonom, porez
dospeva i evidentira revalorizovane iznose.
Poreska uprava će na zahtev poreskog ob-
veznika u postupku kontrole ili po službenoj
dužnosti izvršiti ispravku poreske obaveze
ukoliko se proverom utvrdi da je greškom evi-
dentiran netačan iznos. Pored ispravke osnov-
ne poreske obaveze, izvršiće se korekcije i na
sporednim poreskim davanjima, koja čine kama-
ta i troškovi postupka prinudne naplate.
Uvid u računovodstveno stanje poreskih oba-
veza omogućen je svakom poreskom obvezniku
preko portala Poreske uprave e-Porezi. Pore-
ske kartice prikazuju sva zaduženja po osnovu
knjiženih poreskih prijava koje su dostavljene
Poreskoj upravi elektronski ili u pisanoj for-
mi. Takođe, na svakoj poreskoj kartici mogu se
videti sve izvršene uplate, obračunate kama-
te i druga zaduženja koja su nastala po drugim
osnovima. U praksi se dešavaju propusti da
zbog pogrešnog poziva na broj plaćanja, upla-
ta i obaveza ostanu neuvezane, pa može da se
dogodi da se dobije opomena za nešto što je
plaćeno, ali je greška nastala prilikom unosa
poziva na broj plaćanja. Međutim, u novije vre-
me banke vraćaju naloge jer im sistem onemogu-
ćuje unos naloga koji imaju propuste. U svakom
slučaju, preporuka je da svako prati svoje pore-
ske obaveze i redovno kontroliše stanje preko
portala e-Porezi.
Ukoliko stanje na poreskim karticama pokaže
da postoje pretplate, poreski obveznik može da
se obrati Poreskoj upravi pisanim zahtevom za
preknjiženje više plaćenih poreza na uplatne ra-
čune na kojima su iskazana stanja duga. O takvom
zahtevu Poreska uprava rešava i donosi reše-
nje o preknjiženju ukoliko se utvrdi da su zahte-
vi osnovani. Treba naglasiti da Poreska uprava
na osnovu takvih zahteva ceni i odlučuje da li će
biti pokrenut postupak kontrole, pa tek po nalazu
kontrole može da odobri preknjiženja, ukoliko
se konstatuje da nema nepravilnosti.
Preporuka je da se redovno vrši uvid u sta-
nje poreskog računovodstva i da se ne zapuštaju
eventualne obaveze koje zbog stalnog obračuna
kamate mogu postati ozbiljno dodatno optere-
ćenje. U svakom slučaju, kada su obaveze manje, i
verovatnoća pokretanja poreske kontrole zna-
čajno je manja nego kada te iste obaveze postanu
materijalno značajne. Međutim, evidentna je či-
njenica da Poreska uprava u novije vreme šalje
opomene čak i na manje iznose neizmirenih po-
reskih obaveza.
Privremeno utvrđivanje poreza
Privremeno poresko rešenje Poreska uprava
će doneti do isteka zakonskog roka za donošenje
poreskog rešenja, ako ne može da utvrdi porez
na osnovu potpuno utvrđenog činjeničnog stanja
na osnovu do tada utvrđenog činjeničnog stanja.
Kad se u postupku odlučuje o više pitanja, a
samo neka su sazrela za odlučivanje, organ samo
o njima može da donese delimično rešenje.
Kad rešenjem nije odlučeno o svim pitanjima,
organ na zahtev stranke ili po službenoj dužno-
sti može da donese dopunsko rešenje o pitanji-
ma o kojima nije odlučeno.
Ako prema okolnostima slučaja treba da se
pre okončanja postupka privremeno urede spor-
na pitanja ili odnosi, donosi se rešenje koje se
zasniva na činjenicama koje su poznate u vreme
donošenja privremenog rešenja.
Rešenjem kojim se okončava postupak organ
ukida privremeno rešenje, ako zakonom nije
drukčije predviđeno. Rok za donošenje ovog re-
šenja je 3 godine od dana donošenja privreme-
nog rešenja.
Delimično, dopunsko i privremeno rešenje u
pogledu pravnih sredstava i izvršenja smatraju
se samostalnim rešenjima. PS
POREZI
Dipl. ekon. Stojanka Tošić
Primena Zakona o poreskom
postupku i poreskoj
administraciji – utvrđivanje
poreza
U članku je obrađena tematika utvrđivanja poreza, pri čemu je poseban akcenat
stavljen na metode procene poreske osnovice i evidentiranje iznosa poreske
obaveze od strane Poreske uprave.
Uvod
Poreske obaveze mogu biti utvrđene samo-
oporezivanjem (utvrđivanje poreza obavlja
obveznik sam) ili od strane Poreske uprave –
donošenjem poreskog rešenja u postupku kontro-
le, odnosno u slučajevima kada je zakon propisao
obavezu donošenja rešenja, bez obzira na to da
li je predviđeno samooporezivanje.
Poreska uprava je organ pri Ministarstvu
finansija čija je nadležnost utvrđivanje pore-
za. Poreske obaveze se utvrđuju izdavanjem po-
reskog upravnog akta (rešenja) kojim se utvrđuje
postojanje pojedinačne poreske obaveze određe-
nom poreskom obvezniku primenom propisanih
poreskih stopa na poznatu poresku osnovicu. U
dispozitivu rešenja nalaže se poreskom obve-
zniku da porez plati po dospeću na propisane
uplatne račune javnih prihoda. Rešenjem mogu
biti naložena i sporedna poreska davanja, koja
čine troškovi postupka prinudne naplate i ka-
mata.
Poresko rešenje je rezultat izvršene kon-
trole poslovanja poreskog obveznika. Na osnovu
izvršenog uvida u knjigovodstvene evidencije i
poređenjem sa podacima u podnesenim poreskim
prijavama konstatuju se eventualne nepravilno-
sti. Poreski organ u toku postupka koristi sve
raspoložive podatke: iz internih evidencija
i poslovnih knjiga, iz javnih evidencija ili iz
evidencija drugih organa (carina, sudova, mi-
nistarstava, Agencije za privredne registre,
javnih beležnika i sl.).
Pre okončanja postupka lice koje vodi postu-
pak uzeće pismenu izjavu od odgovornog lica iz
društva u kome vrši kontrolu u vezi sa okol-
nostima i nepravilnostima utvrđenim u po-
stupku kontrole, odnosno u vezi sa utvrđenom
poreskom obavezom. Stranci mora da se pruži
prilika da se izjasni o činjenicama koje su od
značaja za odlučivanje u upravnoj stvari shodno
čl. 11. Zakona o opštem upravnom postupku („Sl.
glasnik RS”, br. 18/2016 – dalje: ZUP). Bez pret-
hodnog izjašnjavanja stranke može da se odluči
samo kada je to zakonom dozvoljeno.
Izuzetno, rešenje u poreskom postupku Po-
reska uprava može da donese neposrednim
odlučivanjem kada su osnov za utvrđivanje
poreza evidencije drugih nadležnih organa,
bez prethodnog izjašnjenja stranke. Takođe,
ukoliko poreski obveznik ne podnese pore-
sku prijavu, Poreska uprava donosi rešenje o
utvrđivanju poreza bez prethodnog izjašnje-
nja stranke o činjenicama koje su od značaja za
odlučivanje.
Ova odredba imaće široku primenu kada je u
pitanju utvrđivanje poreza na imovinu i poreza
na prenos apsolutnih prava, ali i u drugim sluča-
jevima utvrđivanja poreza koji ne predstavljaju
izvorni prihod jedinica lokalnih samouprava,
bez obzira na činjenicu da je ova zakonska izme-
na nastala u cilju povećanja obuhvata obveznika
poreza na imovinu i ostvarivanja veće efika-
snosti u povećanju priliva od drugih izvornih
98 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
prihoda jedinica lokalnih samouprava. Ne može
se isključiti mogućnost šire primene budući
da se radi o opštoj odredbi, dakle i u drugim
situacijama u kojima Poreska uprava utvrđuje
obavezu rešenjem, kao na primer u slučaju godi-
šnjeg poreza na dohodak građana, kada Poreska
uprava bez učešća stranke u postupku može da
utvrdi poresku obavezu usled nepodnošenja po-
reske prijave, a na osnovu raspoloživih poda-
taka iz službenih evidencija (banka, Narodna
banka Srbije, drugi državni organi).
Poreska uprava neće donositi novo rešenje
ukoliko je greškom utvrđena manja poreska oba-
veza, a izdavanje novog rešenja proizvodi veće
troškove postupka u odnosu na utvrđenu razli-
ku, shodno načelu ekonomičnosti iz čl. 9. ZUP-a.
Metode procene poreske osnovice
Procena poreske osnovice može da se utvr-
di primenom metode parifikacije ili metode
unakrsne procene. Poreska uprava odlučuje koji
će metod procene poreske osnovice koristiti.
Procena metodom parifikacije može da se
izvrši na tri načina:
1. Direktnim uvidom u poslovne knjige i po-
ređenjem iskazanih podataka za određeni po-
slovni period. Na primer, ako se radi kontrola
meseca jula tekuće poslovne godine, poređenje
će se izvršiti uvidom u isti poslovni period
prethodne ili nekoliko prethodnih godina za
isti mesec. Ako je u pitanju promet registrovan
preko fiskalne kase, vrši se uvid u periodični
izveštaj za tekuću i prethodne godine. Na osno-
vu toga zaključiće se u kojim okvirima se ostva-
ruje prihod za kontrolisani poreski period, pa
će se tako proceniti poreska osnovica. Takođe,
ako je u pitanju veleprodaja, uvidom u grupu konta
na kojima se evidentiraju prihodi iz poslovanja
i poređenjem kroz određene poreske periode iz-
vršiće se procena poreske osnovice.
2. Uviđajem ili kontrolom, tako što će lice
koje vodi postupak opažanjem pratiti promet u
određenom poslovnom prostoru (maloprodaja,
veleprodaja i sl.), pa će na osnovu dnevnih, ne-
deljnih ili mesečnih prometa i drugih činjeni-
ca do kojih se došlo uviđajem izvršiti procenu
poreske osnovice. U praksi se često dešava da
građani ili konkurencija prijavljuju Poreskoj
upravi da određeni poreski obveznik ne eviden-
tira promet. Na osnovu takve prijave pokreće se
poreska kontrola. Poreska uprava takođe može
da pokrene postupak provere poreske osnovice
ukoliko se zaključi da određeni poreski obve-
znik prijavljuje (kroz poreske prijave) poresku
obavezu koja nije adekvatna lokaciji na kojoj se
obavlja registrovana delatnost.
3. Upoređivanjem sa prometima drugih pore-
skih obveznika na istoj ili sličnoj lokaciji, iz
iste ili slične delatnosti. Ova metoda je jako
česta kada se na istoj lokaciji nalaze dva i više
registrovanih obveznika koji obavljaju istu de-
latnosti, a kroz poreske prijave prijavljuju zna-
čajno različite poreske obaveze. Ona može da
bude početni osnov za kasnije vršenje uviđaja,
tako da se opažanjem utvrdi da postoje osnova-
ni razlozi za prikazane razlike u podnesenim
poreskim prijavama ili se konstatuje da postoje
činjenice o izbegavanju utvrđivanja i plaćanja
poreske obaveze. Najčešći slučajevi u praksi
jesu prometi u pekarama, cvećarama, objektima
brze hrane, maloprodajnim objektima prehrane
i sl.
Unakrsna procena poreske osnovice
Ova metoda procene poreske osnovice kori-
sti se prilikom utvrđivanja osnovice poreza na
dohodak građana.
Pravilnikom o načinu i postupku utvrđivanja
poreske osnovice poreza na dohodak građana
na neprijavljene prihode unakrsnom procenom
(„Sl. glasnik RS”, br. 61/06 – dalje: Pravilnik)
bliže se uređuju način i postupak utvrđivanja
poreske osnovice poreza na dohodak građana na
neprijavljeni prihod, koji se oporezuje kao dru-
gi prihod prema zakonu kojim se uređuje porez na
dohodak građana.
Osnovicu poreza na dohodak građana na dru-
gi neprijavljeni prihod Poreska uprava utvrđuje
unakrsnom procenom kod fizičkih lica i pre-
duzetnika:
● koji su prema zakonu kojim se uređuje porez na
dohodak građana dužni da nadležnom poreskom
organu podnesu poresku prijavu za utvrđivanje
godišnjeg poreza na dohodak građana za ostva-
reni dohodak u godini za koju se vrši utvrđiva-
nje ovog poreza;
● koji su Poreskoj upravi u zakonskom roku pod-
neli prijavu za evidenciju njihove ukupne imo-
vine u zemlji i inostranstvu sa stanjem imovine
na 1. januar 2003. godine;
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 99
POREZI
● koji Poreskoj upravi nisu u zakonskom roku
podneli prijavu za evidenciju njihove ukupne
imovine u zemlji i inostranstvu sa stanjem imo-
vine na 1. januar 2003. godine, iako su bili dužni
da pomenutu prijavu podnesu s obzirom na ukupnu
vrednost njihove imovine u zemlji i inostran-
stvu sa stanjem na dan 1. januar 2003. godine.
Fizičkim licima i preduzetnicima poreska
osnovica utvrđuje se unakrsnom procenom kao
razlika između vrednosti imovine na kraju i na
početku kalendarske godine, umanjena za iznos
prijavljenog dohotka i za vrednost imovine pri-
bavljene sredstvima stečenim nasleđem, poklo-
nom ili na drugi zakonit besteretan način, kao
i za iznos prihoda koji podležu oporezivanju
porezom na dohodak građana, a ne ulaze u opore-
zivanje godišnjim porezom na dohodak građana,
za koju to poreski obveznik, odnosno drugo lice
ističe i o tome pruži odgovarajuće materijalne
dokaze.
U tom smislu ZPPPA definiše imovinu, koju
čine:
1) nepokretnosti (stan, kuća, poslovna zgrada i
prostorije, garaža, zemljište i dr.),
2) akcije i udeli u pravnom licu,
3) oprema za obavljanje samostalne delatnosti,
4) motorna vozila, plovni objekti i vazduhoplovi,
5) štedni ulozi i gotov novac,
6) druga imovinska prava.
Izračunavanje poreske osnovice
Vrednost imovine 1. 1. 2018. godine
Vrednost imovine 31. 12. 2018. godine
RAZLIKA IMOVINE – prijavljeni GPDG (dohodak
za godišnji porez na dohodak građana) – IMOVINA
(stečena nasleđem, poklonom i sl.) – DOHODAK
(prihod) koji ne ulazi u oporezivanje godišnjim
porezom na dohodak građana = PORESKA OSNOVICA
Vrednost neto imovine fizičkog lica i pre-
duzetnika prema ovom pravilniku na početku
kalendarske godine čini zbir ukupne vredno-
sti njegove imovine sa stanjem na dan 1. januar
kalendarske godine, po svim osnovama i vrstama
koje ulaze u imovinu. Vrednost neto imovine fi-
zičkog lica i preduzetnika na kraju kalendarske
godine čini zbir vrednosti njegove imovine sa
stanjem na dan 31. decembar kalendarske godi-
ne, njegove imovine koja je u kalendarskoj godini
stečena teretno i otuđena teretno ili besteret-
no, iznosa njegovih sredstava upotrebljenih za
gradnju ili kupovinu imovine na ime, odnosno
u korist trećih lica u kalendarskoj godini,
vrednosti njegove imovine i iznosa njegovih
sredstava koja su u kalendarskoj godini data u
humanitarne svrhe ili kao donacija, iznosa
sredstava plaćenih na ime zakupa, osiguranja i
obezbeđenja imovine, iznosa sredstava koja su
mu isplaćena na ime naknade štete za krađu ili
uništenje dela njegove imovine u kalendarskoj
godini, kao i vrednosti druge imovine stečene
i otuđene u kalendarskoj godini.
Za fizička lica i preduzetnike koji su pod-
neli poresku prijavu pod „prijavljenim dohot-
kom”, u smislu ovog Pravilnika i čl. 87. st. 2.
Zakona o porezu na dohodak građana („Sl. gla-
snik RS”, br. 24/01 …113/2017), smatra se zbir
dohodaka navedenih u poreskoj prijavi (PPDG-
-2R) za utvrđivanje godišnjeg poreza na dohodak
građana za kalendarsku godinu za koju se vrši
unakrsna procena koju je fizičko lice, odnosno
preduzetnik podneo nadležnom poreskom orga-
nu, ostvarenih u kalendarskoj godini, i vred-
nosti njegove imovine koju je u kalendarskoj
godini stekao nasleđem, poklonom ili na drugi
zakonit besteretan način.
Ako fizičko lice, odnosno preduzetnik nije
podneo poresku prijavu za utvrđivanje godišnjeg
poreza na dohodak građana za kalendarsku godi-
nu, a prema zakonu kojim se uređuje porez na do-
hodak građana bio je dužan da podnese navedenu
poresku prijavu, pod „prijavljenim dohotkom”
smatra se trostruki iznos prosečne godišnje
zarade po zaposlenom isplaćene u Republici u
kalendarskoj godini (čl. 4 Pravilnika), prema
podacima republičkog organa nadležnog za po-
slove statistike, ukoliko fizičko lice, odnosno
preduzetnik ne dokaže da je u kalendarskoj godi-
ni ostvario veći dohodak. Ako je rezidentno fi-
zičko lice, odnosno preduzetnik u kalendarskoj
godini bio upućen u inostranstvo radi obavljanja
poslova za rezidentno pravno lice, prijavljenim
dohotkom, u smislu ovog pravilnika, smatra se pe-
tostruki iznos prosečne godišnje zarade po za-
poslenom isplaćene u Republici u kalendarskoj
godini (prosečna godišnja zarada po zaposlenom
za 2018. godinu iznosila je 823.547,55 dinara),
prema podacima republičkog organa nadležnog
za poslove statistike, ukoliko fizičko lice, od-
nosno preduzetnik ne dokaže da je u kalendarskoj
godini ostvario veći dohodak.
100 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
U imovinu koju je fizičko lice ili preduzet-
nik stekao i otuđio teretno ili besteretno, koju
je gradio ili kupio na ime, odnosno u korist
trećih lica, koju je dao u humanitarne svrhe ili
kao donaciju i koja je ukradena ili uništena, u
smislu ovog pravilnika, spadaju nepokretnosti,
akcije ili udeli u pravnom licu, oprema za oba-
vljanje samostalne delatnosti, motorna vozila,
plovni objekti i vazduhoplovi, štedni ulozi i
gotov novac i druga imovinska prava.
U imovinu koju je fizičko lice ili preduzet-
nik stekao nasleđem, poklonom ili na drugi za-
konit besteretan način spada i druga imovina
stečena nasleđem, poklonom ili na drugi zako-
nit besteretan način, ako je upotrebljena za te-
retno sticanje imovine.
Ako ovim pravilnikom nije drukčije propisa-
no, vrednost neto imovine je vrednost imovine
u trenutku njenog sticanja, iskazana u validnim
ispravama i drugim dokazima o sticanju te imo-
vine, ukoliko nije niža od tržišne vrednosti.
Ukoliko Poreska uprava u postupku utvrđivanja
vrednosti neto imovine oceni da je vrednost
imovine niža od tržišne vrednosti, Poreska
uprava utvrđuje vrednost neto imovine, odnosno
njenog dela u visini tržišne vrednosti u tre-
nutku sticanja.
Tržišnu vrednost nepokretnosti i motor-
nih vozila Poreska uprava utvrđuje na način na
koji se utvrđuje poreska osnovica poreza na pre-
nos apsolutnih prava.
Postupak utvrđivanja poreske osnovice pore-
za na prenos apsolutnih prava vrši se u skladu
sa Uputstvom o postupku i načinu utvrđivanja
poreza na prenos apsolutnih prava („Sl. gla-
snik RS”, br. 80/02, 84/02, 23/03, 70/03, 55/04,
61/05 85/05, 62/06, 61/07 i 20/09) i odredbama
članova od 23. do 31b. Zakona o porezu na imovi-
nu („Sl. glasnik RS”, br. 26/2001, „Sl. list SRJ”,
br. 42/2002 – odluka SUS i „Sl. glasnik RS”, br.
80/2002, 80/2002 – dr. zakon, 135/2004, 61/2007,
5/2009, 101/2010, 24/2011, 78/2011, 57/2012 – odluka
US, 47/2013, 68/2014 – dr. zakon, 95/2018 i 99/2018
– odluka US).
Osnovica poreza na prenos apsolutnih pra-
va jeste ugovorena cena u trenutku nastanka po-
reske obaveze, ukoliko nije niža od tržišne
vrednosti ili tržišna vrednost.
Nadležni Poreski organ vrši ocenu vi-
sine ugovorene cene poređenjem sa podacima
o tržišnim vrednostima istorodnih vrsta
nepokretnosti iz okončanih predmeta preno-
sa apsolutnih prava na nepokretnostima koji
su vršeni uz naknadu, a u kojima je u postupku
utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih pra-
va procenjena osnovica za utvrđivanje poreza
na prenos apsolutnih prava u visini tržišne
vrednosti, kao i poređenjem sa prometnim tr-
žišnim vrednostima istorodnih prava u vreme
nastanka poreske obaveze.
Utvrđivanje tržišne vrednosti nepokretno-
sti vrši se na jedan od sledećih načina:
a) procenom tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren,
b) procenom tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren.
Procena tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren vrši se prilikom:
● prenosa prava svojine na stanu, poslovnom
prostoru, garaži, kad se nalaze u okviru stam-
benih zgrada,
● prenosa prava svojine na poljoprivrednom i
građevinskom zemljištu.
Procena tržišne vrednosti stana, poslov-
nog prostora i garaže bez izlaska na teren
vrši se na osnovu podataka o tržišnoj vredno-
sti utvrđenoj u ranije donetim pravosnažnim
rešenjima poreskog organa, doneta u postupku
utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih prava,
za promet istog ili sličnog prostora na trži-
štu, koji je u istom mestu, opštini, zoni, istom
ili najbližem naselju, ulici, zgradi, a datumski
je najbliži momentu nastanka poreske obaveze
koja se utvrđuje.
Procenjene vrednosti mogu se izuzetno
umanjiti najviše do 25% ili uvećati bez ogra-
ničenja u zavisnosti od lokacije (zona grada,
blizina magistralnom putu i dr.), godine grad-
nje, zatim za nepokretnost u potkrovlju, ispod
ploče ili suterenu, u zavisnosti od spratnosti
(umanjenje za više spratove i to od 10 sprata
pa naviše), kvaliteta (umanjenje ako poreski
obveznik dokumentuje da stan nema grejanje
ili je podložan vlazi), za luksuzno izgrađene
i opremljene objekte, za objekte u ekstra zoni
ili elitnim delovima grada.
Na sličan način vrši se procena vrednosti
zemljišta na osnovu tarifnika nadležne fili-
jale Poreske uprave, koji pravi razliku između
građevinskog ili poljoprivrednog zemljišta,
njiva, voćnjaka, livada, šuma i dr., kao i klase
zemljišta (prva, druga, treća i dr.). Procenjena
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 101
POREZI
vrednost zemljišta izuzetno može da se umanji
najviše do 10% ili uveća, primenom korektivnih
faktora zavisno od lokacije, blizine saobraćaj-
nica, obezbeđene infrastrukture, blizine nase-
ljenom mestu i dr.
Ako nadležna organizaciona jedinica Po-
reske uprave ne raspolaže podacima o pro-
cenjenim tržišnim vrednostima, utvrđenim
pravosnažnim rešenjima nadležnog poreskog
organa, onda može da koristi podatke kojima
raspolažu granične opštine sa opštinom na
kojoj se nalazi nepokretnost za čiji promet se
utvrđuje porez na prenos apsolutnih prava.
O utvrđenoj tržišnoj vrednosti nepokretno-
sti koja je u prometu sačinjava se zapisnik o utvr-
đivanju tržišne vrednosti nepokretnosti, koji
potpisuju službeno lice nadležne organizacio-
ne jedinice Poreske uprave, koje vodi postupak
za utvrđivanja poreza na prenos apsolutnih pra-
va, i stranke u postupku (prilikom kupoprodaje
i prodavac i kupac), kojima mora da se omogući
učešće u postupku. Ako su stranke pozvane na uče-
šće u postupku utvrđivanja tržišne vrednosti
nepokretnosti koja je u prometu, a jedna ili obe
stranke se ne odazovu pozivu i ne opravdaju svoj
izostanak, zapisnik o utvrđivanju tržišne vred-
nosti nepokretnosti sačinjava se bez prisustva
stranaka, uz konstatovanje navedenog i obavezno
dostavljanje strankama (i prodavcu i kupcu).
Procena tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren vrši se u sledećim slučaje-
vima:
● kada nisu dovoljni uporedivi podaci na osno-
vu prethodnog prometa na osnovu koga su doneta
i postala pravosnažna rešenja prilikom utvr-
đivanja poreza na prenos apsolutnih prava (kuće,
pomoćni objekti, katastarske parcele za koje pre-
ma raspoloživoj dokumentaciji sa sigurnošću ne
može da se utvrdi mesto i položaj na kome se na-
laze ili da li na njima postoji objekat);
● kada stranka (prodavac i kupac) u prvostepe-
nom postupku nije zadovoljna procenom koju je
utvrdio nadležni poreski organ upoređivanjem
podataka iz prethodnih prometa;
● u svim slučajevima u kojima stranka zahteva
uvid u stanje nepokretnosti na terenu;
● kada je u samoj poreskoj prijavi stavljena napo-
mena da je nepokretnost oštećena, pa je neophod-
no da se vršenjem uvida utvrdi stepen oštećenja
(npr. oštećenje usled poplava, požara, odrona
terena);
● kada je predmet prometa objekat u izgradnji.
Procenu tržišne vrednosti nepokretnosti
izlaskom na teren vrši komisija imenovana
odlukom direktora organizacione jedinice
Poreske uprave, sastavljena od predsednika
i dva člana. Predsednik komisije je službeno
lice koje vodi postupak kancelarijske kontro-
le za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih
prava. Za procenu poljoprivrednog i građe-
vinskog zemljišta neophodno je da komisija
od Direkcije za građevinsko zemljište pri
lokalnoj samoupravi obezbedi zone građevin-
skog zemljišta.
Nakon uvida u nepokretnost komisija sači-
njava zapisnik o utvrđivanju tržišne vredno-
sti nepokretnosti, koji potpisuju svi članovi
komisije i stranke u postupku, kojima mora da se
omogući učešće u postupku.
Utvrđivanje tržišne vrednosti nepokretno-
sti izlaskom na teren vrši se na način propi-
san uputstvom, a okončava izdavanjem zapisnika
o proceni tržišne vrednosti nepokretnosti
bez izlaska na teren ili zapisnika o proceni
tržišne vrednosti nepokretnosti izlaskom na
teren.
Na isti ili sličan način vrši se procena tr-
žišne vrednosti polovnih motornih vozila,
pri čemu se u obzir uzimaju relevantni podaci
o godini proizvodnje, pređenim kilometrima,
kategorizaciji motornog vozila, oštećenjima i
sl. U situacijama kada je ugovorena niža cena po
kupoprodajnom ugovoru takođe je moguće izvrši-
ti uviđaj i sačiniti zapisnik o stanju na osnovu
kojeg se koriguje poreska osnovica ili odobrava
i prihvata ugovorena vrednost.
Vrednost akcija čini njihova knjigovodstve-
na vrednost na vlasničkom računu vlasnika har-
tija od vrednosti, odnosno tržišna vrednost
iskazana na berzi na dan 1. januar, odnosno 31.
decembar kalendarske godine. Ukoliko u kalen-
darskoj godini nije bilo promena na vlasničkom
računu, kao vrednost akcija na dan 31. decembra
kalendarske godine uzima se knjigovodstvena
vrednost evidentirana na vlasničkom računu
hartija od vrednosti, odnosno tržišna vred-
nost iskazana na berzi na dan 1. januara kalen-
darske godine.
Vrednost udela čini njihova vrednost evi-
dentirana od strane nadležnog organa u Re-
gistru privrednih subjekata na dan 1. januara,
odnosno 31. decembra kalendarske godine.
102 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
Vrednost štednih uloga predstavlja iznos
pozitivnog salda štednih uloga fizičkog lica
i preduzetnika na dan 1. januara, odnosno 31. de-
cembra kalendarske godine u bankmaa u zemlji
i inostranstvu.
Vrednost neto imovine – objekata koji se
grade na osnovu odobrenja za gradnju prema teh-
ničkoj dokumentaciji za izgradnju objekta, čija
izgradnja nije završena u kalendarskoj godini,
utvrđuje se srazmerno stepenu izgrađenosti
objekta, polazeći od podataka iz glavnog projek-
ta izdatog u skladu sa zakonom kojim se uređuje
planiranje i izgradnja u odnosu na ukupnu vred-
nost objekta iskazanu u predmeru i predračunu
radova, ukoliko avansno nije plaćen veći iznos
sredstava.
Vrednost neto imovine – objekata za čiju
izgradnju nije izdato odobrenje za gradnju, čija
izgradnja nije završena u kalendarskoj godini,
utvrđuje se u visini vrednosti izvedenih rado-
va na osnovu dokaza fizičkog lica i preduzet-
nika o uloženim sredstvima u izgradnju takvog
objekta, a u njihovom nedostatku – na osnovu pro-
cene Poreske uprave.
Vrednost neto imovine – objekata koji se u
kalendarskoj godini rekonstruišu, dograđu-
ju, adaptiraju ili saniraju, a navedeni radovi
nisu završeni u kalendarskoj godini, utvrđuje
se u odnosu na ukupnu vrednost radova na rekon-
strukciji, dogradnji, adaptaciji ili sanaciji,
iskazanih u aktu izdatom od strane nadležnog
organa za izvođenje navedenih radova.
Vrednost izvedenih građevinskih i drugih
radova na objektima koji se izvode bez akta iz-
datog od strane nadležnog organa, a nisu zavr-
šeni u kalendarskoj godini, utvrđuje se u visini
vrednosti izvedenih radova na osnovu dokaza
fizičkog lica i preduzetnika o uloženim sred-
stvima na izvođenju tih radova, a u njihovom ne-
dostatku – na osnovu procene Poreske uprave.
Vrednost imovine koja je u kalendarskoj go-
dini kupljena na kredit ili lizing, a njena ot-
plata nije izvršena u celosti u kalendarskoj
godini, utvrđuje se u visini iznosa rata koje je
fizičko lice, odnosno preduzetnik platilo u
skladu sa ugovorom o kreditu, odnosno ugovorom
o lizingu u kalendarskoj godini.
Poreska uprava pristupa utvrđivanju po-
reske osnovice unakrsnom procenom posle
isteka zakonskog roka za podnošenje pore-
ske prijave za utvrđivanje godišnjeg poreza
na dohodak građana za godinu za koju se utvr-
đuje poreska osnovica. Obveznik godišnjeg
poreza na dohodak građana dužan je da za
ostvareni dohodak u godini za koju se vrši
utvrđivanje poreza podnese poresku prijavu
sa tačnim podacima nadležnom poreskom or-
ganu po isteku te godine, a najkasnije do 15.
maja naredne godine.
Ako fizičko lice, odnosno preduzetnik nije
podneo poresku prijavu za utvrđivanje godišnjeg
poreza na dohodak građana za jednu ili više go-
dina, a bio je dužan da podnese navedenu poresku
prijavu, prijavljenim dohotkom smatra se doho-
dak utvrđen rešenjem Poreske uprave u postupku
poreske kontrole za godinu, odnosno godine za
koje nije podneta poreska prijava za utvrđivanje
godišnjeg poreza na dohodak građana.
Ako Poreska uprava u postupku poreske kon-
trole nije utvrdila dohodak fizičkog lica,
odnosno preduzetnika, prijavljenim dohotkom,
u smislu ovog pravilnika, smatra se četvo-
rostruki iznos prosečne godišnje zarade po
zaposlenom isplaćene u Republici u godini,
odnosno godinama za koje nije podneta poreska
prijava za utvrđivanje godišnjeg poreza na do-
hodak građana, prema podacima republičkog or-
gana nadležnog za poslove statistike, ukoliko
fizičko lice, odnosno preduzetnik ne dokaže
da je ostvario veći dohodak. Ako je rezidentno
fizičko lice, odnosno preduzetnik bio upućen
u inostranstvo radi obavljanja poslova za rezi-
dentno pravno lice, prijavljenim dohotkom, u
smislu ovog pravilnika, smatra se desetostruki
iznos prosečne godišnje zarade po zaposlenom
isplaćene u Republici u godini, odnosno godina-
ma za koje nije podneta poreska prijava za utvr-
đivanje godišnjeg poreza na dohodak građana,
prema podacima republičkog organa nadležnog
za poslove statistike, ukoliko fizičko lice,
odnosno preduzetnik ne dokaže da je ostvario
veći dohodak.
ëPošto je trenutno u proceduri dono-
šenje novih zakona (Zakona o poreklu
imovine), a verovatno i podzakonskih aka-
ta, ova tema biće veoma aktuelna i sigurno
podložna promenama i novim tumačenjima,
s obzirom na to da je ovaj pravilnik usvojen
2006. godine.
SEPTEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 103
POREZI
Evidentiranje iznosa poreske obaveze
Poreska uprava evidentira poreske obaveze
za svakog poreskog obveznika:
● na osnovu podnete poreske prijave, odnosno
izmenjene poreske prijave koju je sam poreski
obveznik sačinio i dostavio (elektronski ili
u pisanoj formi);
● na osnovu rešenja donetog po okončanju pore-
ske kontrole;
● po službenoj dužnosti kada prijava nije uop-
šte predata ili je netačna i nepotpuna;
● kada je zakonom propisano da se rešenje dono-
si bez obzira na samooporezivanje (takav slučaj
je npr. kada se podnosi prijava za godišnji porez
na dohodak građana, a tek na osnovu kontrole od
strane Poreske uprave donosi se rešenje o ko-
načnoj poreskoj obavezi po pomenutom osnovu);
● u slučaju kada Poreska uprava ne donosi re-
šenje o utvrđivanju poreza, već javnim oglasom
i objavljivanjem na svojoj internet strani oba-
veštava poreske obveznike o indeksu revalo-
rizacije i danu kada, u skladu sa zakonom, porez
dospeva i evidentira revalorizovane iznose.
Poreska uprava će na zahtev poreskog ob-
veznika u postupku kontrole ili po službenoj
dužnosti izvršiti ispravku poreske obaveze
ukoliko se proverom utvrdi da je greškom evi-
dentiran netačan iznos. Pored ispravke osnov-
ne poreske obaveze, izvršiće se korekcije i na
sporednim poreskim davanjima, koja čine kama-
ta i troškovi postupka prinudne naplate.
Uvid u računovodstveno stanje poreskih oba-
veza omogućen je svakom poreskom obvezniku
preko portala Poreske uprave e-Porezi. Pore-
ske kartice prikazuju sva zaduženja po osnovu
knjiženih poreskih prijava koje su dostavljene
Poreskoj upravi elektronski ili u pisanoj for-
mi. Takođe, na svakoj poreskoj kartici mogu se
videti sve izvršene uplate, obračunate kama-
te i druga zaduženja koja su nastala po drugim
osnovima. U praksi se dešavaju propusti da
zbog pogrešnog poziva na broj plaćanja, upla-
ta i obaveza ostanu neuvezane, pa može da se
dogodi da se dobije opomena za nešto što je
plaćeno, ali je greška nastala prilikom unosa
poziva na broj plaćanja. Međutim, u novije vre-
me banke vraćaju naloge jer im sistem onemogu-
ćuje unos naloga koji imaju propuste. U svakom
slučaju, preporuka je da svako prati svoje pore-
ske obaveze i redovno kontroliše stanje preko
portala e-Porezi.
Ukoliko stanje na poreskim karticama pokaže
da postoje pretplate, poreski obveznik može da
se obrati Poreskoj upravi pisanim zahtevom za
preknjiženje više plaćenih poreza na uplatne ra-
čune na kojima su iskazana stanja duga. O takvom
zahtevu Poreska uprava rešava i donosi reše-
nje o preknjiženju ukoliko se utvrdi da su zahte-
vi osnovani. Treba naglasiti da Poreska uprava
na osnovu takvih zahteva ceni i odlučuje da li će
biti pokrenut postupak kontrole, pa tek po nalazu
kontrole može da odobri preknjiženja, ukoliko
se konstatuje da nema nepravilnosti.
Preporuka je da se redovno vrši uvid u sta-
nje poreskog računovodstva i da se ne zapuštaju
eventualne obaveze koje zbog stalnog obračuna
kamate mogu postati ozbiljno dodatno optere-
ćenje. U svakom slučaju, kada su obaveze manje, i
verovatnoća pokretanja poreske kontrole zna-
čajno je manja nego kada te iste obaveze postanu
materijalno značajne. Međutim, evidentna je či-
njenica da Poreska uprava u novije vreme šalje
opomene čak i na manje iznose neizmirenih po-
reskih obaveza.
Privremeno utvrđivanje poreza
Privremeno poresko rešenje Poreska uprava
će doneti do isteka zakonskog roka za donošenje
poreskog rešenja, ako ne može da utvrdi porez
na osnovu potpuno utvrđenog činjeničnog stanja
na osnovu do tada utvrđenog činjeničnog stanja.
Kad se u postupku odlučuje o više pitanja, a
samo neka su sazrela za odlučivanje, organ samo
o njima može da donese delimično rešenje.
Kad rešenjem nije odlučeno o svim pitanjima,
organ na zahtev stranke ili po službenoj dužno-
sti može da donese dopunsko rešenje o pitanji-
ma o kojima nije odlučeno.
Ako prema okolnostima slučaja treba da se
pre okončanja postupka privremeno urede spor-
na pitanja ili odnosi, donosi se rešenje koje se
zasniva na činjenicama koje su poznate u vreme
donošenja privremenog rešenja.
Rešenjem kojim se okončava postupak organ
ukida privremeno rešenje, ako zakonom nije
drukčije predviđeno. Rok za donošenje ovog re-
šenja je 3 godine od dana donošenja privreme-
nog rešenja.
Delimično, dopunsko i privremeno rešenje u
pogledu pravnih sredstava i izvršenja smatraju
se samostalnim rešenjima. PS